Orkustofnun veitir Landsvirkjun nýtt rannsóknarleyfi í Gjástykki

Orkustofnun hefur veitt Landsvirkjun rannsóknarleyfi á jarðhita, grunnvatni og efnisnámum í Gjástykki í Þingeyjarsýslum vegna mögulegrar orkuvinnslu. Tekið er fram í leyfinu að eingöngu eru heimilaðar yfirborðsrannsóknir en í þeim felast rekstur jarðskjálftamæla og mælingar í borholum sem þegar eru til staðar. Rannsóknir sem fela í sér könnun jarðlaga með borun eða greftri eða aðrar rannsóknir sem fela í sér rask á yfirborðinu eru ekki leyfðar. 

Gjástykki er eitt af þeim svæðum sem hart var deilt um í tíð síðustu ríkisstjórnar en hún ákvað að setja það í verndarflokk rammaáætlunar og stefna að friðlýsingu, í andstöðu við vilja þriggja sveitarstjórna. Þetta var eitt fjögurra háhitasvæða í Þingeyjarsýslum sem Landsvirkjun áformaði að virkja vegna stóriðju á Bakka og áætlaði að það gæti staðið undir álíka stórri virkjun og í Kröflu. Svæðisskipulag, sem sveitarfélögin Norðurþing, Þingeyjarsveit og Skútustaðahreppur stóðu saman að, gerir ráð fyrir að tvö prósent af Gjástykki verði tekið undir orkuvinnslu og var það staðfest fyrir sex árum af þáverandi umhverfisráðherra, Þórunni Sveinbjarnardóttur. 

Mikill hvellur varð fyrir þremur árum, í janúar 2011, þegar spurðist að Orkustofnun hefði veitt leyfi til rannsóknarborana í Gjástykki en Landsvirkjun áformaði að fara í þær boranir þá um sumarið. Þá lá fyrir umhverfismat með jákvæðri umsögn Skipulagsstofnunar gagnvart fyrirhuguðum borunum. Ráðherrar þáverandi ríkisstjórnar brugðust  samdægurs afar hart við þessari leyfisveitingu. Svandís Svavarsdóttir umhverfisráðherra sagði hana stóralvarlega og benti á að það væri vilji ríkisstjórnarinnar að friðlýsa Gjástykki. Tvær undirstofnanir ráðherrans, Umhverfisstofnun og Nátturufræðistofnun, lögðust sömuleiðis gegn því að boranir yrðu leyfðar. Fór svo að forstjóri Landsvirkjunar lýsti því yfir, áður en dagurinn var liðinn, að fyrirtækið myndi halda að sér höndum, enda væri það yfirlýst stefna fyrirtækisins að vinna í sátt við stjórnvöld. 

Orkustofnun þurfti samþykki Umhverfisstofnunar við leyfisveitinguna að þessu sinni þar sem Gjástykki er komið í verndarflokk rammaáætlunar. Orkustofnun vísar í fylgibréfi til þess að heimilt sé að framkvæma „yfirborðsrannsóknir“ á svæðum í verndarflokki rammaáætlunar, feli slíkar rannsóknir ekki í sér varanlega mannvirkjagerð eða röskun á landslagi, náttúru eða menningarsögulegum minjum. 

Stofnunin vísar jafnframt til þess að í greinargerð með frumvarpi til laga um rammaáætlun þótti ekki réttlætanlegt að útiloka með öllu orkurannsóknir á svæðum í verndarflokki, enda þurfi Orkustofnun að geta sinnt lögbundnu hlutverki sínu og tryggja að fyrir liggi grunnupplýsingar um allar orkulindir landsins. Slíkar upplýsingar geti verið mikilvægar í samanburðar tilgangi eða öðrum almennum tilgangi. Þá þótti ekki rétt að útiloka að slíkar grunnrannsóknir væru stundaðar af orkufyrirtækjum eða öðrum aðilum.