Hver heyrir þegar Björk grætur?

Björk Guðmundsdóttir er án efa áhrifamesti Íslendingur samtíðarinnar. Hún grætur skilningsleysi stjórnmálamanna á Íslandi. Hún undrast áhugaleysi þeirra á náttúruvernd og umhverfismálum. Málsmetandi áhrifamenn úti um allan heim hlusta á það sem hún hefur fram að færa. Umhverfisvernd er grunnurinn að veigamestu atvinnuvegum þjóðarinnar, ferðaþjónustu og sjávarútvegi. Björk bendir á að þessi málaflokkur hafi alveg gleymst í nýliðinni kosningabaráttu. Fæstir leiðtogar stjórnmálaflokkanna hafi áhuga á umhverfismálum. Það er merkilegt því að nú, eftir kosningar, virðast umhverfismál einmitt geta sameinað talsmenn allra flokka ef marka má umræðu þeirra um fjölbreytni og breiða samstöðu.

Fráfarandi ríkisstjórn skilur eftir sig sviðna jörð í náttúruvernd þrátt fyrir að hafa lýst einkunnarorðum sínum strax í maí 2013, í upphafi síns ferils, og sagst ætla að vera í fararbroddi í umhverfismálum á heimsvísu. Þá, eins og í aðdraganda bankahrunsins 2008, var það Framsóknarflokkurinn sem hafði sig mest í frammi. Þrátt fyrir þessa eindregnu yfirlýsingu hafa lausnir á umhverfisvandamálum víða um land ekki komist í raunhæfan farveg og undirstofnanir eins og Umhverfis­stofnun, Skipulagsstofnun og Matvælastofnun hafa deilt út starfs- og rekstrarleyfum til aflands­félaga í fiskeldi í trássi við lög og reglugerðir. Svo virðist sem starfsfólk þessara stofnana hafi aldrei kynnt sér náttúruverndarlög og reglugerðir sem það á að starfa eftir.

Hunsaði eðlileg tilmæli

Neðri hluti Þjórsár er í stórhættu eftir að verkefnastjórn rammaáætlunar mælir með óvissu í stað varúðar. Það þurfti að hafa uppi hótanir gagnvart stjórnvöldum til að bjarga fiskstofnum í Landbroti og Meðallandi frá tortímingu vegna vatnsleysis af mannavöldum. Engin raunhæf aðgerðaráætlun er komin í gang til að bæta vistkerfi Laxár og Mývatns. Aðeins hafa verið gerðar ófullburða kannanir. Margsinnis hefur þurft að afturkalla leyfisveitingar opinberra stofnana vegna þess að reglur um umhverfismál hafa verið brotnar – líkt og reglurnar hafi verið settar fyrir einhverja allt aðra en þau stjórnvöld sem eiga að fara eftir þeim.

Eftirlitsstofnun EFTA sendi frá sér úrskurð 4. maí sl. (http://www.eftasurv.int/media/esa-docs/physical/792444.pdf) um að hér á landi hefði löggjöfin ekki verið löguð til þess að veita almenningi og einstökum hagsmunaaðilum vernd til að geta spornað við umhverfis­árásum öflugra fyrirtækja sem starfa í skjóli stjórnvalda. Nýlega tróð umhverfisráðherra upp á hinu háa Alþingi og kvaðst hafa þungar áhyggjur af fiskstofnum í Þjórsá og sagði það mál óleyst en bætti jafnframt við að hún hefði enn meiri áhyggjur af fyrirhuguðu risafiskeldi sem væri ógn við vistkerfi sjávar og strandlengju þar sem því væri ætlaður staður. Nokkrir verndar- og hagsmunaaðilar bentu henni snarlega á hvað henni bæri að gera samkvæmt náttúruverndarlögunum; þ.e. að fela fagaðilum strax að meta áhættuna og verndargildið. Því miður hunsaði ráðherra þessi eðlilegu tilmæli.

Nú er lag – og ég hvet alla alþingismenn til að taka undir með Björk og setja náttúruvernd og umhverfismál í öndvegi. Þá á ég við bæði stjórn og stjórnarandstöðu sem ættu að geta sameinast um að hlíta rökum og beita skynsemi í umhverfismálum. Það gæti verið ágæt byrjun að allir þingmenn sæktu námskeið um umhverfisvernd, bæði um þá löggjöf sem hér gildir og þær alþjóðlegu skuldbindingar sem Ísland hefur axlað í þessum málaflokki. Náttúran á ávallt og ævinlega að njóta vafans, áður en leyfi eru veitt til að skemma hana.

Hlustum á það sem Björk segir.

Þessi grein birtist fyrst í Fréttablaðinu.