Þörf á að endurskoða nýja skatta á fyrirtæki

Skattar á fyrirtæki eru nær hvergi hærri meðal OECD-ríkja en á Íslandi. Árlegur tekjuauki nýrra skatta sem lagðir voru á fyrirtæki eftir hrun nemur 85 milljörðum króna. Þetta samsvarar næstum því útgjöldum ríkisins til löggæslu og menntamála. Engin áform eru um að draga þessa skatta til baka. Þetta getur skert samkeppnishæfni fyrirtækja og á endanum eru áhrifin neikvæð fyrir neytandann sem greiðir hærra verð. Þetta er mat Ásdísar Kristjánsdóttur, forstöðumanns efnahagssviðs Samtaka atvinnulífsins, en hún hefur verið að rannsaka breytingar á skattkerfinu frá árinu 2008 og kynnir efnið á Skattadegi Deloitte í dag.

Hlutdeild fyrirtækjaskatta í heildarskatttekjum ríkisins hefur vaxið skarpt síðustu árin. Nú er svo komið að ríkisútgjöld eru farin að vaxa á ný en eftir standa nýir skattar sem enn hafa ekki verið dregnir til baka. Ásdís telur mikilvægt að miðla því að á endanum greiði einstaklingar þessa skatta.

„Tilhneigingin hefur verið sú að aukin skattlagning á fyrirtæki sé í lagi, á meðan fyrirtækin borga meira þá borgi einstaklingar minna. Hins vegar er raunin sú að kostnaður af fyrirtækjasköttum er alltaf borinn af einstaklingum, það er eigendum, launþegum eða viðskiptavinum, spurningin er bara hvernig kostnaðurinn dreifist,“ segir Ásdís.

Skattar á bæði fyrirtæki og einstaklinga eru nú hærri hér á landi en fyrir hrun. Frá árinu 2008 hafa verið gerðar 176 breytingar á skattkerfinu, 132 skattahækkanir og 44 skattalækkanir, flestar á árinu 2014.

Ef horft er til fyrirtækjaskatts, en tryggingagjaldið dregið frá, þá eru skattar á Íslandi einir þeir hæstu meðal OECD-ríkja, fimm prósent af landsframleiðslu samanborið við þrjú prósent meðaltal OECD-ríkja. Skattur sem eingöngu leggst á fyrirtæki hefur farið úr því að vera 1,7 prósent á árinu 2003 í 4,9 prósent á árinu 2014. Á sama tíma hafa margar þjóðir lagt aukna áherslu á að styðja við fyrirtækin í landinu og fremur lækka skattprósentu fyrirtækja en að auka hana.

„Til skamms tíma geta fyrirtæki dregið úr arðsemi sinni þegar til skattahækkana kemur, en til langs tíma munu hækkanir lenda á neytandanum eða launþega. En allir þessir þættir eru til þess fallnir að draga úr samkeppnishæfni fyrirtækja og það á við um alla geira,“ segir Ásdís.

Hún telur að til að draga úr fyrirtækjasköttum verði að draga úr ríkisútgjöldum fyrst.

Heildarskatttekjur hins opinbera á Íslandi eru næsthæstar meðal OECD-ríkja, en svipaða sögu er að segja um útgjöld hins opinbera. „Staðan er þannig að afkoman er lítil sem engin. Það sem mér finnst að eigi að vera forgangsmál hjá stjórnvöldum er að byrja á því að hamla útgjaldavexti. Ef stjórnvöld ætla sér alltaf að auka útgjöld þegar tekjurnar aukast, þá verður aldrei svigrúm til að draga eitt né neitt til baka. Það þarf að finna leiðir til að minnka umsvif ríkisins. Forgangsraða betur í ríkisrekstri og þannig skapa svigrúm til að draga til baka þessar skattahækkanir,“ segir hún.

„Á sama tíma og hér ríkir góðæri þá er ekki hægt að lækka skatta nema til mótvægisaðgerða verði gripið á útgjaldaliðnum. Forgangsmál er að lækka tryggingagjaldið,“ segir Ásdís Kristjánsdóttir.