Svartolía útlæg á norðurslóð?

Náttúruverndarsamtök Íslands og Hafið – Öndvegissetur um sjálfbæra nýtingu og verndun hafsins, ásamt sex stórum alþjóðlegum umhverfisverndarsamtökum, hvetja Ísland, Bandaríkin og hin Norðurlöndin til að sameinast um að banna notkun svartolíu um borð í skipum norðan heimskautsbaugs.

Bréf þessa efnis var sent Sigurði Inga Jóhannssyni forsætisráðherra fyrir leiðtogafund Norðurlandanna og Bandaríkjanna sem haldinn var í Washington DC í síðustu viku. Þar er hvatt til þess að þjóðirnar taki forystu til að ná þessu fram og vinni að banni við notkun svartolíu með fulltingi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar (IMO), enda sé notkun hennar alvarleg ógn við lífríki norðurslóða.

Árni Finnsson, formaður Náttúruverndarsamtaka Íslands, segir að áform um auknar siglingar um norðurhöf geri kröfur á aðildarríki Norðurskautsráðsins um að setja ströngustu reglur um mengunarvarnir, og þar á meðal að banna að skip brenni svartolíu.

„Brennsla svartolíu veldur mikilli losun á sóti sem eykur á gróðurhúsavandann; sótið sest á ísinn og þar með dregur hann í sig meiri hita í stað þess að endurvarpa honum aftur út. Með þeirri einföldu aðgerð að banna brennslu á svartolíu myndi það draga fljótt úr miklum vanda,“ segir Árni.

Í bréfinu er gerð grein fyrir þeirri staðreynd að við slys þar sem svartolía berst út í umhverfið sé skaðinn fyrir fiskistofna talinn fimmtíu sinnum meiri en ef um léttari skipaolíu er að ræða. Þess utan tekur það mun lengri tíma fyrir slíka olíu að leysast upp í umhverfinu – eða 20 daga í stað þriggja. Á norðurslóðum, og við lægra hitastig þar sem ís er fyrir, getur það tekið enn lengri tíma, segir í bréfinu og til viðbótar að slík uppákoma myndi hafa skelfilegar afleiðingar fyrir lífríkið og þau samfélög sem reiða sig á veiðar til lífsviðurværis. Vitað er að afleiðingar Exxon Valdez slyssins í Alaska árið 1989 á lífríkið voru merkjanlegar áratug síðar.

Fjöldi skipa sem sigla um norðurhöf á næstu árum mun margfaldast – en á sama tíma var 71 tilvik um óhöpp skráð árið 2015 á móti aðeins þremur tíu árum áður.

Þessi umleitun umhverfisverndarsamtakanna átta verður líka að skoðast í ljósi Parísarsamkomulagsins, og þess markmiðs að halda hlýnun jarðar innan 1,5 gráðum. Öll ríkin skrifuðu upp á það markmið þegar samningurinn var staðfestur 22. apríl síðastliðinn. Við það eitt að brenna léttari olíu í stað svartolíu myndi útblástur minnka um 30 til 80 prósent frá skipum sem hana nota í dag. 

Áskorun átta samtaka

Erlendu umhverfisverndarsamtökin sem standa að áskoruninni ásamt Náttúruverndarsamtökum Íslands og Hafinu – Öndvegissetri um sjálfbæra nýtingu og verndun hafsins eru:

Clean Air Task Force

Environmental Investigation Agency

Friends of the Earth

Ocean Conservancy

Pacific Environment

WWF Global Arctic Program.

Fréttin birtist fyrst í Fréttablaðinu 19. maí.