Í hópfaðmlagi með Ásmundi Friðrikssyni

Manneskjan er gædd þeim hæfileika að geta viðhaft gagnrýna hugsun. Í því felst að hún getur rannsakað skoðanir og kosið að fallast ekki á þær nema finna fyrir þeim fullnægjandi rök. Þannig getur manneskjan líka aflað sér stöðugt meiri þekkingar og lagt skoðanir sínar á vogarskálar rökræðu við annað fólk.

Hvernig svo sem á því stendur kjósa menn engu að síður oft að leggja þessa hæfileika til hliðar og kasta fram fullyrðingum eða skoðunum án þess að hafa ljáð þeim haldreipi raka og þekkingar. Yfir því er þó alls ekki hægt að kvarta. Tjáningarfrelsið gerir mönnum einmitt kleift að kasta fram öllum mögulegum skoðunum hversu svo sem órökréttar þær eru. Þeir sem nýta sér tjáningarfrelsið á þann máta vilja þó stundum gleyma því að þetta sama tjáningarfrelsi gerir öðru fólki kleift að svara þeim með andstæðum skoðunum og gagnrýni.

Nýjasta dæmið um gleymsku af þessu tagi átti sér stað hjá Ásmundi Friðrikssyni alþingismanni eftir að málaleitan hans um rannsókn á öllum múslimum á Íslandi sætti mikilli gagnrýni af hálfu annarra. Í stað þess að fagna hinni miklu umræðu, sem hann þó kallaði eftir sjálfur, eða svara gagnrýninni með mótrökum, sagðist hann hreint út hafa verið „tekinn af lífi af fjölmiðlum.“ Þá lét hann falla orð eins og þessi: „Viðbrögðin hafa komið mjög á óvart. Ég áttaði mig ekki á því að ekki mætti tala um þessi mál. Það er eins og þöggun sé í samfélaginu um þau.“ (Morgunblaðinu 14. jan. 2015).

Hér skal fyrst vakin athygli á því að Ásmundur var sannarlega ekki tekinn af lífi. Í síðustu viku var fólk í alvörunni tekið af lífi í Frakklandi fyrir skoðanir sínar og teikningar og engin ástæða til að gengisfella hugtakið með líkingamáli því sem þingmaðurinn kýs að nota.

Í öðru lagi er því til að svara að víst má tala um þessi mál. Það er einmitt það sem verið er að gera svo víða, í fjölmiðlum, í athugasemdakerfum, á samskiptamiðlum og á kaffistofum. Það sem þingmaðurinn telur að sé þöggun í sinn garð er ekki þöggun heldur ljóslifandi völlur skoðanaskipta. Á þeim velli nýtir fólk tjáningarfrelsi sitt til að gagnrýna hugmyndir þingmannsins. Gagnrýna hugmyndir um að afnema skuli hér á landi jafnfræði þegnanna og að fram skuli fara lögreglurannsóknir á fólki eingöngu vegna skoðana þeirra eða trúarbragða. Það sem þingmaðurinn heldur að sé eigin aftaka er ekki aftaka heldur rökræða.

Manneskjan er sem fyrr segir gædd þeim hæfileika að geta viðhaft gagnrýna hugsun og gagnrýnin hugsun nýtur sín best í innilegu faðmlagi við ríkt tjáningarfrelsi. Það er óskandi að Ásmundur Friðriksson, sem og allir aðrir, gangi til liðs við hvoru tveggja í öflugu hópfaðmlagi.