Sleppa tökunum á verkinu

Leiksýningin Karitas var frumsýnd í gærkvöldi í Þjóðleikhúsinu. Sýningin er byggð á bók Kristínar Marju Baldursdóttur og Ólafur Egill Egilsson skrifaði leikgerðina í samvinnu við Símon Birgisson.

Tveimur dögum fyrir frumsýningu voru þau full tilhlökkunar að sjá sýninguna en viðurkenndu þó að þau muni líklega sitja í salnum í fullkominni angist, að fylgjast með öðrum listamönnum með sköpun þeirra í höndunum.

Kristín Marja segir að það reyni á hana að sjá verkið í höndum annarra, jafnvel þótt það sé í höndum fremstu listamanna þjóðarinnar.

„Það er erfiðara með þetta verk en önnur því sagan er aðeins tengd mér. Ég er mjög stolt af því að Þjóðleikhúsið taki verkið til sýningar og ég vona að móðir mín, ömmur og langömmur séu líka stoltar en þær stíga nú allar dansinn á hvítum himni. Þótt bókin sé einber skáldskapur og persónur allar fæddar í mínum huga eru þó þarna myndir sem ég sótti í reynslu þeirra eða sögur sem þær sögðu mér,“ segir Kristín og bætir við að hún hafi ekkert komið að uppsetningunni en hafi þó sett eitt skilyrði. „Ég vildi að Ólafur Egill skrifaði handritið. Ég vissi að ef einhver gæti náð kjarnanum í sögunni þá væri það hann.“

Kristín Marja nær oft djúpum tengslum við persónur sínar og því hlýtur að vera erfitt að sleppa af þeim tökunum. „Ég hef hugsað mikið um þetta og held að með því að verkið fái nýtt form komist bókmenntirnar með sínum persónum til fleiri, til dæmis til fólks sem almennt les ekki, en hefur ánægju af leikhúsi. Tökum sem dæmi Buddenbrooks eftir Thomas Mann. Ég hef lesið þessa bók þrisvar en það var ekki fyrr en ég sá verkið á sviði í leikhúsi í Þýskalandi í vetur sem ég áttaði mig á kjarna verksins. Bókin er 800 blaðsíður en handritshöfundi tókst að koma þessu til skila með tveggja tíma flutningi. Ég hef fylgst með handriti Ólafs á öllum stigum og veit því að hann fann kjarnann og kemur honum til skila.“

Ólafur skýtur inn í að kjarninn sé líka góður. „Bókin sogaði mig til sín eins og aðra lesendur.“ En hver er þessi kjarni? „Meginkjarni verksins er, eins og ég upplifi það, að fólk verði að fylgja köllun sinni, hver svo sem hún er, og það geti útheimt fórnir af ýmsum toga. Sagan gerist vissulega á öðrum tíma en mér finnst hún þó, eins sorglegt og það er, skírskota til okkar tíma. Þarna er kona sem velur að „krota“ umfram það að standa í barnauppeldi eða fá sér almennilega vinnu eins og það heitir. Það er þungur kross að bera og enn í dag hallar ákaflega á konur í þessum efnum. Kona sem velur starfsframa umfram börn er dæmd á annan hátt en karlmaður sem gerir það.“

Kristín Marja grípur orðið og segir þessa togstreitu vera erfiða. „Þetta eru tvö sterkustu öflin í sálu mannsins. Ástin og listin. Ástin og draumarnir. Þegar slík öfl mætast þá gneistar á milli.“

Kristín Marja og Ólafur Egill eru í sömu sporum. Þau hafa unnið sinn hlut í verkinu og hafa nú sleppt af því tökunum til leikhússins. Ólafur segir það algjöra grundvallarreglu að geta gefið verkið frá sér. „Þó það sé gert í angist. Það er alltaf ákveðin angist í skapandi ferli. Angist, draumar og fullt af vinnu sem vonandi gerir sig þegar allt kemur saman. Á milli leiktextans í handritinu eru mínar hugmyndir um sviðsetningu, leiklýsingar, en ég veit að lögmálið er að yfirleitt er þeim hugmyndum kollvarpað – sem betur fer. Það er farsælast að sviðið fái að taka yfir og að ferðalagið sem leikhópurinn og leikstjórinn leggja upp í sé á þeirra forsendum. Þá blómstrar allt.“