Ekkert íslenskt hráefni

Háir tollar eru lagðir á kartöflusnakk sem flutt er inn til landsins. Alls er 59 prósenta tollur lagður á snakk sem unnið er úr kartöflum og 42 prósenta tollur á snakk sem unnið er úr kartöflumjöli. Þannig greiddu íslenskir neytendur 145 milljónir í verndartolla á innfluttu kartöflusnakki árið 2013. Á sama tíma er innflutningur á snakki sem unnið er úr korni tollfrjáls frá Evrópu, en utan Evrópu er tollurinn á kornsnakki 20 prósent eða meira en helmingi lægri en á kartöflusnakki.

Aðeins tvö fyrirtæki hér á landi framleiða kartöflusnakk. Samkvæmt innihaldslýsingum á snakkinu sem þau framleiða notar hvorugt þeirra íslenskar kartöflur, eða annað innlent hráefni, í framleiðslu sína. Snakkið er búið til úr svokölluðum „pellets“ sem fluttar eru inn.

Undanfarið hafa þær raddir orðið háværari sem draga í efa lögmæti þessarar gjaldheimtu. Hjördís Birna Hjartardóttir, lögmaður á Málflutningsstofu Reykjavíkur, segir nokkur fyrirtæki vera að skoða réttarstöðu sína vegna hárrar gjaldtöku af innfluttu kartöflusnakki. Þessi fyrirtæki íhugi nú að stefna íslenska ríkinu og láta á það reyna hvort svona sérhagsmunadrifin gjaldtaka standist ákvæði stjórnarskrár. 

„Það er ljóst að ekkert innlent hráefni fer í að búa til það snakk sem þessir tveir innlendu framleiðendur eru að selja. Sú röksemdafærsla að verið sé að vernda íslenskan landbúnað er þess vegna að engu hafandi. Í besta falli er verið að vernda verksmiðjuframleiðslu á snakki úr erlendu hráefni,“ segir Hjördís.

Þá segir hún það vekja athygli hvernig gerður sé greinarmunur á kartöflusnakki annars vegar og kornsnakki hins vegar. Lagðir séu ofurtollar á kartöflusnakk, en mun lægri eða engir tollar á kornsnakk, en þessar vörur séu í beinni samkeppni hvor við aðra. Munurinn er sá að kartöflusnakk er framleitt hér á landi en ekki kornsnakk. 

„Markmiðið með tollunum virðist því vera að vernda þessa tvo framleiðendur sem selja kartöflusnakk. Enginn munur er hins vegar á kartöflu- og kornsnakki í þeim skilningi að hvorugt er framleitt úr íslenskum landbúnaðarafurðum. Er því vandskilið hvað réttlætir þennan gífurlega mun annað en að vernda einstök fyrirtæki,“ segir Hjördís.

Jóhannes Gunnarsson, formaður Neytendasamtakanna, segir samtökin alfarið á móti tollum af þessu tagi.

„Við teljum að það eigi að lækka og í sumum tilvikum afnema alfarið tolla af vörum sem eru framleiddar úr landbúnaðarvörum hvort sem þær sjálfar eru innfluttar eða hráefnið innflutt. Þarna er verið að vernda mjög fáa framleiðendur en það er verið að senda hærri reikning heldur en nauðsynlegt er á heimilin í landinu,“ segir Jóhannes og bætir við: „Þetta er bara iðnaðarframleiðsla og á að vera tollfrjálst eins og önnur matvælaiðnarframleiðsla sem kemur inn í landið.“