Án styrkja er viðvarandi halli á landbúnaðarkerfinu

Árlegur rekstrarhalli landbúnaðarins nemur um fimm til átta milljörðum króna sé ekki tekið tillit til framleiðslustyrkja frá hinu opinbera. Þetta kemur fram í grein sem Þórólfur Matthíasson hagfræðiprófessor ritar í nýjasta tölublað efnahagsritsins Vísbendingar.

Þórólfur styðst við gögn frá Hagstofu Íslands, sem fékk styrk frá Evrópusambandinu til að efla tölfræðivinnslu tengda landbúnaði.

„Tölurnar afhjúpa svo að ekki verður um villst að tolla-, hafta- og bannstefna sem fylgt hefur verið frá því um 1930 þegar innflutningur á landbúnaðarafurðum var bannaður hefur skilað minni en engum árangri,“ segir Þórólfur í grein sinni. „Mál er að linni. Mál er að gjörbylta landbúnaðarkerfinu.“

Hann bendir á að um langt árabil hafi landbúnaðartölfræði verið unnin af Búnaðarfélagi Íslands eða undir handarjaðri félagasamtaka bænda. 

„Þessi sömu samtök hafa staðið í margháttuðu stappi við stjórnvöld, sömdu um niðurgreiðslur og útflutningsuppbætur, geymslugjöld og vaxtakostnað. Nú er samið um beingreiðslur og kvótasetningu,“ segir hann og bendir á að allir byggi þessir samningar á umfangsmikilli gagnasöfnun og gagnavinnslu. 

„Gagnavinnslan hefur væntanlega mótast af þörfum og hagsmunum bænda en ekki miðað að því að skaffa bókhöldurum þjóðarhags sem bestar upplýsingar.“ Fyrstu niðurstöður gagnavinnslu Hagstofunnar hafi hins vegar verið að týnast inn. 

Þórólfur bendir á að hallinn á rekstri landbúnaðarins, að fráteknum styrkjum, hafi verið langmestur, 30 milljarðar króna, árið 2008. Árið sé hins vegar afbrigðilegt vegna gjaldfærsluáhrifa gengis á höfuðstól gengisbundinna lána. 

Fram kemur í grein Þórólfs að í venjulegu árferði sé nettó fjármagnskostnaður landbúnaðarins í kringum fimm milljarðar króna. Árin sem undir séu í grein hans nemi hins vegar nettó fjármagnskostnaður hærri upphæð en hreint vinnsluvirði án styrkja. 

„Það þýðir að bændur nota hluta af framleiðslustyrkjunum til að greiða vexti af lánum.“

Þá séu greiðslur neikvæðar sé litið til atvinnurekstrar og launagreiðslna án framleiðslustyrkja. 

„Þetta þýðir að framlag vinnuaflsins til hreins vinnsluvirðis án framleiðslustyrkja er minna en ekki neitt! Framleiðni vinnuafls í landbúnaði er ekki bara lítið, það er neikvætt!“