Án hamfara væru Íslendingar fleiri en ein milljón

Á vef Vísindavefsins er spurningu varpað fram um það hversu margir Íslendingar væru ef allar þær hamfarir frá landnámi hefðu ekki gengið yfir. Þar kemur fram að mannfjöldi Íslendinga væri kominn yfir eina milljón ef ekki væri fyrir allskyns hamfarir.

Upprunalega hljóðaði spurningin á þessa leið;

Hver væri mannfjöldi á Íslandi í dag ef ekki hefðu verið allar þessar hamfarir, fjöldaflutningur fólks til útlanda, smitsjúkdómar o.s.frv., frá landnámi?

Í svarinu eru þrenns konar áföll tekin fyrir og eru þau hungursneyð af völdum náttúruhamfara, smitsjúkdómar sem eiga við óvenjulega skæða faraldra af farsóttum og síðan fjöldaflutningar fólks. Til að mynda kemur fram að Ameríkuferðir hafi líklega fækkað landsmönnum um fimmtung á árunum 1872–1913.

Aðferðin við útreikninginn er sú að gert er ráð fyrir sömu fólksfjölgun í áfallaárum og var í venjulegu árferði nálægt áföllunum. Fram kemur í grein Vísindavefsins að fyrsta manntalið á Íslandi hafi verið tekið árið 1703 og voru landsmenn þá 50.358.

„Síðan er mannfjöldi reiknaður áfram ár hvert með fjölgunarhlutfalli samkvæmt opinberum mannfjöldagögnum, en í áfallaárum eða þegar gögn skortir (1704–1734) er byggt á áætlun um meðaltalsfjölgun í venjulegu árferði. 

Þannig er gert ráð fyrir að fólksfjölgunarhlutfall áfallaára á 18. öldinni hafi verið 6,22‰, en það er meðaltal af fjölgunarhlutfalli áranna 1734–1751 og 1759–1783. Um áfallaár á 19. öld er hlutfallið áætlað 8,3‰, en það er meðalfjölgun áranna 1817–1843. Önnur ár er reiknað með sömu hlutfallslegu fólksfjölgun og var í raun. 

Á Vesturferðatímanum 1872–1913 er þó miðað við fólksfjölgun eins og hún hefði verið ef engir hefðu flust til landsins né frá því. Eftir 1913, síðustu hundrað árin, er notast við óbreyttar tölur um hlutfallslega fólksfjölgun. En óbreytt hlutfall þýðir að fleiri bætast við þegar fleiri eru fyrir. Þannig ætti landsmönnum til dæmis að hafa fjölgað um full 20 þúsund þensluárið 2005, enda hefði fjöldi þeirra þá verið að ná milljón,“ segir á vef Vísindavefsins. 

Í þeirri áætlun sem Vísindavefurinn vinnur eftir kemur einnig fram að rétt fyrir aldamótin 1800 hafi mannfjöldi á Íslandi náð 100 þúsundum eða meira en tvöföldum þeim fjölda sem var í raun og veru í landinu.



„Öld síðar er fólksfjöldinn orðinn 250 þúsund eða þrefalt meiri en í raun og veru. Hlutfallið hækkar dálítið á næstu árum, kemst í 1:3,2 árið 1913 og helst síðan óbreytt allt til 2013. Þá er íbúafjöldi á Íslandi orðinn 1.087.439 samkvæmt áætluninni.“