Bregðast við einum af stærstu veikleikum fjármálakerfisins

Nýtt stjórnarfrumvarp til laga segir til um stofnun fjármálastöðugleikaráðs. Frumvarpið var lagt fram í gær af Bjarna Benediktssyni, fjármálaráðherra og markmið þeirra er að efla og varðveita fjármálastöðugleika í almannaþágu, auka viðnámsþrótt fjármálakerfisins og sporna við uppsöfnun kerfisáhættu.

Í fjármálastöðugleikaráði munu sitja fjármálaráðherra, sem einnig verður formaður ráðsins, seðlabankastjóri og forstjóri Fjármálaeftirlitsins. Helstu verkefni ráðsins verða samkvæmt frumvarpinu að móta opinbera stefnu um fjármálastöðugleika. Að meta efnahagslegt ójafnvægi, áhættu í fjármálakerfinu, óæskilega hvata og aðrar aðstæður sem eru líklegar til að ógna fjármálastöðugleika.

Frumvarpið felur einnig í sér skipan fimm manna kerfisáhættunefndar sem ætlað er að starfa fyrir ráðið. Í henni eiga að sitja seðlabankastjóri, forstjóri fjármálaeftirlitsins, sá stjórnenda Seðlabanka Íslands sem fer með málefni fjármálastöðugleika, aðstoðarforstjóri Fjármálaeftirlitsins og einn sérfræðingur í málefnum fjármálamarkaðar eða hagfræði sem ráðherra skipar án tilnefningar til fimm ára í senn.

Nefndinni er ætlað að leggja mat á aðstæður og horfur í fjármálakerfinu, kerfishættu og fjármálastöðugleika. Í athugasemdahlut frumvarpsins segir að með þessu sé verið að bregðast við einum af stærstu veikleikum fjármálakerfisins sem í ljós komu í kjölfar fjármálakreppunnar.

Þrenns konar gallar á regluverki og eftirliti

Í athugasemdum við frumvarpið er farið yfir forsögu málsins og þar segir að fjármálakreppan sem skall á hér á landi haustið 2008 hafi leitt í ljós þrenns konar veilur í regluverki og eftirliti með fjármálastarfsemi. Þrjú atriði eru nefnd.

Í fyrsta lagi hafi ekki verið nægilegt eftirlit með fjármálakerfinu sem heild. Skort hafi heildar- eða kerfiseftirlit, þjóðhagvarúðareftirlit, sem sagt eftirlit sem ekki einskorðast við hverja einstaka fjármálastofnun heldur lítur eftir kerfinu sem heild. Einnig hafi verið skortur á  tengingu einda- og heildareftirlit með ásættanlegum hætti.

Í öðru lagi hafi útbreiddum og viðvarandi hagsmunaárekstri ekki verið gefinn nægur gaumur og óæskilegum hvötum í fjármálageiranum sem stafi annars vegar af ósamhverfum aðgangi að upplýsingum og hins vegar af ágalla í meðferð á hagnaði og tapi. Hagnaður af fjármálaviðskiptum hafi fallið í hlut eigenda og stjórnenda fjármálafyrirtækja þegar vel gekk, en tap, þegar á móti blés hafi verið borið af hinu opinbera, það er almenningi.

Þá segir að í þriðja lagi hafi viðbúnaður við fjármálaóföllum verið ónógur. Hvorki hafi verið til staðar almennar reglur né stjórnskipulag til að auðvelda skila- og slitameðferða fjármálafyrirtækja, reglur til að girða fyrir þá viðskiptahegðun sem vandanum olli eða þá reglur sem tryggðu órofið framhald bráðnauðsynlegrar fjármálaþjónustu þegar fjármálafyrirtæki riða til falls.