Gleðisnautt og vinafátt í stórum þjóðgarði

Nú þegar ráðherra hefur undirritað þessi plögg um þjóðgarðinn er rétt að líta yfir þær hugmyndir sem búa á bak við ritsmíðarnar. Mér eru þær kunnar eftir setu í svæðisráði norðursvæðis þjóðgarðsins frá sl. hausti. Í stuttu máli má segja að flestar ákvarðanir séu teknar af huggulegum hóp sjálfskipaðra sérfræðinga með afspyrnu einstrengingslegar skoðanir, þar sem viðhorf umhverfisöfga og náttúrusnobbs eru í hávegum höfð.

Um lit á tjöldum

Að sjálfsögðu hafa stofnanafíklar miklar áhyggjur af því hvaða lit ferðamenn velja á tjöld sín. Eða eins og segir í skýrslu vitringanna: „Vegna fjölda gesta er mikilvægt að ásýnd svæðisins spillist ekki af litríkum tjöldum ferðamanna og því settar takmarkanir á tjöldun göngufólks.“ Öll tjöld eiga auðvitað að vera myglugræn til samræmis og augnayndis. Maó fyrirskipaði nokkrum milljörðum Kínverja að klæðast eins grænum fötum. Næst verður sjálfsagt að takmarka aðgang ökutækja sem trufla „ásýndina“ í lit eða formi.

Um skipulagsmál

Nú er svo komið að skipulag þjóðgarðsins er alfarið farið úr höndum þessara heimamannakjána og komið í hendur stjórnar þjóðgarðsins og ráðuneytisstofnana, eins langt frá þjóðgarðinum og mögulegt er. Vert er að hafa í huga að það var einn af mikilvægustu þáttunum í samþykki sveitarfélaga sem komu að stofnun garðsins að skipulagsmál yrðu á hendi sveitarfélaganna, eins og þá var gert ráð fyrir í lögum. Með sameiginlegu átaki forsjárhyggjunnar og sérfræðiveldis hafa þingmenn verið vélaðir til að samþykkja eitthvað sem þeir ekki skildu. Eins og svo oft áður.

Um lagarammann

Glaðbeitt segir svo í plagginu: „Sveitarstjórnir eru bundnar af efni Stjórnunar- og verndaráætlunar við gerð skipulagsáætlana á landsvæðum innan þjóðgarðsins.“ Sveitarstjórnir og jafnvel Alþingi hafa ekkert um þjóðgarðinn að segja lengur, eru einungis afgreiðslufyrirbæri á duttlungum einhverra pólitískra stofnanatindáta sem enginn hefur valið til eins eða neins. Enda segir svo í plagginu:

„Vatnajökulsþjóðgarður er ríkisstofnun.“ Hrokinn og ánægjan leyna sér ekki. Vesalings þjóðgarðurinn, ekki á hann þetta nú skilið. Hefur ekkert af sér gert til að mega þola þessa stofnananafnbót. Stofnanafnykinn leggur nú langar leiðir. Enda segir í drögunum: „Lögin (þ.e. um Vatnajökulsþjóðgarð) eru sérlög og ganga því framar almennum lögum, s.s. náttúruverndarlögum“!!

Um ferðamáta

Stjórnendur garðsins vinna að því hörðum höndum að loka gömlum slóðum, banna umferð, takmarka aðgengi. Nú síðast er verið að banna að ferðast á reiðhjólum! „…verði vettvangur göngufólks án truflunar frá vélknúnum ökutækjum. Hestaumferð er óheimil. Reiðhjól einnig.“ Á sama tíma og sífellt fleiri ferðast um á reiðhjólum, sem eru auðvitað umhverfisvænn ferðamáti, sér stofnunin ástæðu til að banna sérstaklega reiðhjól á völdum stöðum. Grófriffluðu gönguskórnir hans Hjörleifs eru auðvitað skandall sem hlýtur að verða bannaður á einhverjum forsendum. Gleður það ekki örugglega margan manninn að gömlum leiðum sé lokað? Slóðar afmáðir, stikur bannaðar, komið í veg fyrir viðhald leiða.

Toppurinn á botninum?

Þótt erfitt sé að toppa þessar undarlegu umræður hefur það tekist með sameiginlegu átaki stjórnenda garðsins. Nú er þess krafist að hinir nýju vegir, hannaðir sem alvöru samgöngubót, vegir sem uppfylla alla ströngustu staðla um akvegi með 90 km/klst. hámarkshraða, líklega bestu vegir landsins, verði settir undir stjórn garðsins. Nú er þess krafist að hámarkshraði verði 40-60 km/klst. á hinum nýju vegum, innan þjóðgarðs og að. Rökin? Jú, hávaðamengun (engin byggð, fleiri km í gönguslóðir), hætta á fugladrápi (til langs tíma hafa refir og minkar verið heilagir innan garðsins og drepið svo til allt fiðurfé), svo er það bara svo gaman að geta stjórnað. Gleymist að þessir vegir eru ekki lagðir fyrir þjóðgarðinn (þótt hann sé stofnun!) heldur sem hluti af samgönguneti landsins.

Hatur á gróðri…eyðimörkin snýst til varnar

Miklu púðri er eytt í skýrslunni til að búa okkur undir eyðimerkurbyltinguna. Eyðimörkin lætur á sjá og því skal eyða „óæskilegum“ gróðri eins og barrtrjám, „innfluttum“ tegundum og öllu því sem gæti skaðað eyðimörkina. Hvatt er til aukinnar beitar til að halda gróðri í lágmarki eða eyða honum. Gaman er að baráttugleði stofnunarinnar: „Stuðla skal að útbreiðslu innlendra trjátegunda í þær opnur sem myndast við fellingu innfluttra tegunda eins og barrviðar. Sjálfsáðar plöntur barrviðar og annarra innfluttra tegunda innan og í nágrenni birkiskógarins skulu fjarlægðar.“ Þjóð sem tapað hefur 95% af skógi og 60% jarðvegs stendur hér að byltingu til varnar eyðimörkum með eyðingu skóga. Til lukku með það.