Tækifæri til sátta

Þegar þetta er skrifað hafa yfir þrjátíu þúsund manns skrifað undir mótmæli vegna fyrirhugaðrar lækkunar veiðigjalda. Fólkið sem tekur þátt í þessum undirskriftum er í raun ekki að segja að nefnd tegund veiðigjalda sé eina aðferðin sem komi til greina. Það vill einfaldlega að eðlilegt endurgjald fáist fyrir að nýta fiskimiðin. Allir stjórnmálaflokkar segja að þjóðin eigi auðlindina og eru nú teknir á orðinu. Ef Alþingi samt sem áður samþykkir þetta frumvarp mun forsetinn, ef hann er samkvæmur sjálfum sér, synja því staðfestingar.



Þá þyrfti þjóðin að kjósa um óboðlega kosti. Annars vegar bráðabirgðaákvæði um afar lágt gjald og hins vegar gallað fyrirkomulag sem ekki tryggir þjóðinni eðlilegt endurgjald og yrði þó ýmsum útgerðarformum óbærilegt. Af þessum ástæðum get ég ekki skrifað undir mótmælaskjalið.



Jafnræði ekki í augsýn

Sú aðferð sem felst í núgildandi lögum um sérstakt veiðigjald hentar illa til að innheimta gjald fyrir afnot auðlindar sem þarf á sem frjálsustum viðskiptum að halda. Heildarlausn síðustu ríkisstjórnar fólst annars vegar í fyrrnefndu veiðigjaldi og hins vegar frumvarpi sem byggði á nýtingarsamningum og flóknu potta- og útdeilingarkerfi. Aðalgallinn við þá leið var þó sá að ekki sá fyrir endann á forgangi núverandi kvótahafa til nýtingarinnar. Jafnræði var ekki í augsýn. Ef lausn síðustu ríkisstjórnar hefði náð fram að ganga hefðu menn staðið frammi fyrir sömu vandamálum aftur þegar nýtingarsamningum hefði lokið.



Sú ríkisstjórn sem núna situr virðist eftir því sem ég kemst næst vilja byggja á hugmyndum svokallaðrar „sáttanefndar“, og þar með nýtingarsamningum, en vill varðveita sem mest núgildandi stjórnkerfi. Sami gallinn er við þá leið, sá að með henni næst ekki frambúðarlausn á aðgangi að nýtingu auðlindarinnar. Menn virðast gleyma sér í umræðu um hvert skuli vera eðlilegt endurgjald og hvernig skuli reikna það en horfa fram hjá því hvernig eigi að tryggja jafnræði til að fá úthlutað veiðirétti. Ríkisstjórnin hefur a.m.k. ekki sett fram hvernig jafnræði til nýtingarinnar verði komið á.



Einföld breyting

Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, skrifar grein í Fréttablaðið þann 22. júní.Þar nefnir hann þá leið að selja á markaði tiltekin prósent veiðiheimilda árlega. Þessi einfalda leið getur leyst deiluna um upphæð veiðigjaldsins vegna þess að þá ákveða útgerðarmenn sjálfir upphæð gjaldsins. Hún kemur jafnframt á jafnræði til nýtingarinnar. Í raun þyrfti ekki að breyta neinu öðru í lögunum um stjórn fiskveiða til að leysa aðaldeilurnar um eignarhald og jafnræði til nýtingar. Deilan um það hvernig eigi að orða stjórnarskrárákvæðið yrði þar með úr sögunni vegna þess að ágreiningsefnið væri horfið. Menn gætu hins vegar haldið áfram eðlilegum rökræðum um stjórn veiðanna sem er eðli máls samkvæmt viðvarandi verkefni.

Til að skera úr um þá prósentu veiðiréttar sem setja ætti á markað þyrfti vandaða umfjöllun fræðimanna. Fimm prósent myndu jafngilda tuttugu ára veiðirétti en það er sú tímalengd sem oftast hefur verið nefnd í umræðunni um nýtingarsamninga. Prósentuna þarf hins vegar að velja með það í huga að langtímaveiðiréttur verði eðlilega verðlagður. Þetta er afar mikilvægt til að önnur viðskipti með veiðirétt geti verið á réttum grundvelli.



Ég tek ofan

Útgerðarmenn sem hafa keypt veiðirétt hafa mótmælt þessari aðferð harkalega og segjast fara á hausinn verði þetta gert. Þeirra hlut mætti rétta með endurgreiðslu á hluta þess verðs sem fengist á markaðnum í tiltekinn árafjölda. Ég fagna því að fyrrverandi sjávarútvegsráðherra Sjálfstæðisflokksins bendir á leið af þessu tagi og tek ofan fyrir honum að setja hana fram.

Ég skora á alla alþingismenn að sameinast um að fresta afgreiðslu á frumvarpi sjávarútvegsráðherra og leita sátta á þeim grundvelli sem Þorsteinn bendir á.