Refaveiðar – vannýtt tekjulind

Ég greip með mér Bændablaðið um daginn þar sem ég var á ferðinni um Suðurland og meðal fjölda áhugaverðra greina í blaðinu var tilskrif fjárbóndans og alþingismannsins Ásmundar Einars Daðasonar þar sem hann snuprar fyrrum samflokksmann sinn í Vinstri grænum, Svandísi Svavarsdóttur umhverfisráðherra, fyrir skilningsleysi og fálæti í garð landbúnaðar og landsbyggðar. Erindið við ráðherra er fjölgun heimskautarefsins og niðurskurður opinberra aðila á fjármunum til refaveiða. Eina lausnin á þessum „vanda“ sem fjárbóndinn og þingmaðurinn bendir á er aukin útgjöld úr tómum sjóðum opinberra aðila, sveitarfélaga og ríkis. Eins og endranær sjá sauðfjárbændur enga aðra leið til þess að fjármagna og tryggja framleiðslu sína aðra en þá að auka útgjöld hins opinbera og þar er þingmaðurinn framarlega í flokki.

Íslenski refurinn – einstakt spendýr

Fyrir rúmum ellefu hundruð árum hófst hér innrás bænda til Íslands frá löndunum í kringum okkur. Þeir komu siglandi yfir hafið með búfénað sinn, kýr, svín, hesta, kindur, hænsn og hunda frá Noregi en frá Írlandi er talið að kötturinn hafi komið og meirihluti kvenna einnig. Þegar þessi innrás hófst var aðeins eitt spendýr hér til staðar, íslenski refurinn. Hann hafði komist á einhvern undraverðan hátt til þessarar fjarlægu og einangruðu eldfjallaeyjar í norðurhöfum, náð að festa hér rætur og mynda sín óðul víðs vegar um landið. Væntanlega komist vel af á sjálfbæran hátt í góðum tengslum við náttúruna, fuglana og fiskinn sem hér ríktu einnig í þá tíð. Fyrstu árhundruðin gengu vel í sátt og samlyndi við bændur þessa lands þar sem nóg var að bíta og brenna fyrir alla. Líkindi eru leidd að því að fyrstu árhundruð landnáms hafi aðallega verið stunduð hér nautgriparækt í bland við svínahald og sauðfjárbúskap og hesturinn var að sjálfsögðu þarfasti þjónninn.

Sauðkindin tekur yfir

Á miðöldum fer að halla undan fæti í þeim landbúnaði sem verið hafði frá landnámi Íslands, er loftslag kólnaði og svo kölluð „litla ísöld“ hóf innreið sína á norðurslóð. Akuryrkja leggst af, nautgriparækt snarminnkar, svínarækt hverfur og sauðkindin og sauðfjárrækt tekur yfir og verður stærsta búgreinin á Íslandi næstu hundruð árin með gífurlegum áhrifum á gróðurfar landsins. Og nú fer að sverfa að hjá frumbyggjanum ferfætta á Íslandi. Litlu sætu lömbin eru girnilegur fengur í svangan skolt í harðbýlu landi á „litlu ísöld“. Og nú bætist við að refurinn er hundeltur af sínum skæðasta óvini, sauðfjárbóndanum, og það tekst með samstilltu átaki og töluverðu fjármagni frá hinu opinbera að halda honum í skefjum. En skyndilega sverfur að í mannheimum, kreppa skellur á og opinbert fé liggur ekki lengur á lausu til refaveiða og sauðfjárbóndinn Ásmundur Einar rekur upp ramakvein og snuprar, flokksfélagann fyrrverandi, umhverfisráðherra fyrir fjandsamlegt viðmót við landsbyggðarfólk.

Hættum niðurgreiðslum

Nú er lag til þess að hætta þessum gegndarlausu niðurgreiðslum til sauðfjárbænda. Ferðamönnum snarfjölgar og þá þarf að fæða og klæða og hafa ofan fyrir þeim. Hvað er betra en blessað lambakjötið og hlýja og einstaka ullin sem notuð er sem aldrei fyrr til þess að fullnægja þörfinni fyrir túristapeysur, vettlinga og sokka. Allt rennur þetta út eins og bráðið smér. Eitthvað hlýtur þessi aukna eftirspurn eftir ullarvörum og stóraukin sala á íslenskri kjötsúpu að færa sauðfjárbændum í aðra hönd? Þá má ekki láta hjá líða að nefna aukabúgreinarnar sem hafa vaxið og dafnað á allra síðustu árum og áratugum og tengjast ferðamönnum, hér á ég við ýmsar veiðar svo sem á laxi, silungi, fugli og hreindýrum. Hér er tekjulind á ferð sem veltir miklum upphæðum.

Ný tekjulind

Og hér kem ég að þeirri lausn sem mér datt í hug fyrir Ásmund Einar og aðra sauðfjárbændur. Það er sala á refaveiðileyfum. Ég er ekki í nokkrum vafa um að stór hópur erlendra og innlendra veiðimanna er tilbúinn til þess að greiða álitlega upphæð fyrir það að komast á fjöll og skjóta ref. Það þarf ekki að leita langt að fyrirmyndum þar sem refaveiðar hafa verið stundaðar sem sport um aldir. Handan Atlantsála í Bretlandi höfum við góð dæmi um það.

Ég skora á Ásmund Einar að gaumgæfa þessa hugmynd alvarlega. Með henni eru slegnar tvær flugur í einu höggi. Atvinnusköpun og tekjuöflun ásamt því að refastofninum yrði haldið í réttri stærð. Mesta hættan er sú að þetta verði svo vinsælar veiðar að íslenski refurinn og frumbyggi Íslands yrði í útrýmingarhættu. En ég treysti Svandísi fullkomlega til þess að standa vörð um að svo verði ekki.