Náum tökum á offitu og sykursýki

Yfir 20 ár eru liðin síðan sænska matvælastofnunin kynnti nýtt merki, hið svokallaða Skráargat, sem er merking framleiðenda á hollum matvörum. Í Svíþjóð, Noregi og Danmörku eru matvörur merktar með græna skráargatinu til að auðvelda neytendum að gera greinarmun á hollustu matvæla. Vörurnar sem mega bera Skráargatið innihalda minna magn af sykri, salti og fitu eða meira af trefjum en aðrar vörur í sömu matvælaflokkum.



Hvaða þýðingu getur þetta haft á lýðheilsuna? Rannsóknir Hjartaverndar síðustu 25 ára sýna að mikill ávinningur hefur náðst af fræðslu almennings um áhættuþætti hjarta- og æðasjúkdóma. PLoS ONE rannsókn Hjartaverndar sýndi að dánartíðni Íslendinga vegna kransæðasjúkdóms lækkaði um 80% á aldursbilinu 25-74 ára. Þrír fjórðu hlutar þessarar lækkunar voru vegna lækkunar kólesteróls eða blóðþrýstings, minni reykinga og aukinnar hreyfingar í frítíma. Fjórðungur þessarar lækkunar skýrðist af breytingum á meðferð og aðgerðum við kransæðasjúkdómi. Á sama tíma jókst hins vegar sykursýki og offita, sem hækkaði dánartíðni kransæðasjúkdóma.

Vel þekkt er að sykursýki er náinn fylgifiskur offitu. Mikilvægt er að átta sig á skaðlegum afleiðingum offitu, s.s. sykursýki, hjarta- og æðasjúkdómum og krabbameini, þegar verið er að meta kosti og galla við íhlutun í samfélaginu. Sykursýki er jafnframt eitt helsta heilsufarsvandamálið í dag og krefst mikils af heilbrigðisþjónustunni og vegur þungt í áhættu hjarta- og æðasjúkdóma. Þrátt fyrir ótrúlegan árangur af baráttunni við hjarta- og æðasjúkdóma eru þetta enn algengustu dánarorsakir jafnt hjá konum sem körlum. Eins og rannsóknir sýna er offita og sykursýki vaxandi vandamál þjóðarinnar, ekki síst meðal ungu kynslóðarinnar. Það er því óneitanlega áhyggjuefni að okkur takist ekki að viðhalda þessum góða árangri án frekari aðgerða.

Norðurlandaríkin hafa myndað með sér samstarf um hollustumerkingu matvæla og hefur Matvælastofnun Íslands til skoðunar að fylgja þessu fordæmi hér á landi, en það hefur jafnframt verið baráttumál Neytendasamtakanna og Lýðheilsustöðvar til langs tíma. Í fréttum hefur komið fram að Siv Friðleifsdóttir hefur lagt fram þingsályktunartillögu á Alþingi, ásamt þingmönnum úr öllum flokkum, um að landbúnaðarráherra taki málið upp. Við verðum að stíga skrefið til fulls og auðvelda neytendum að velja hollari matvöru til að leggja lið baráttunni við offitu og hjarta- og æðasjúkdóma eins og nágrannaríki okkar hafa þegar gert.