Mörk menningarstofnana

Ólafur Gíslason skrifar í Fréttablaðið þann 25. janúar að ég hafi borið alvarlegar ásakanir á hendur Guðrúnu Kristjánsdóttur myndlistarkonu og sýningarstjóra í Hallgrímskirkju. Þessar ásakanir les Ólafur út úr pistli sem ég flutti í þættinum Víðsjá á RÚV þann 12. janúar. Þar fjallaði ég um myndlistargjörning þar sem komið var inn á mál tveggja sýninga sem hætt var við að setja upp í Listasafni Árnesinga og anddyri Hallgrímskirkju.

Fram að svari Ólafs hafði enginn séð sér fært að bregðast við opinberum ásökunum Hannesar Lárussonar um að þessar stofnanirnir hefðu ritskoðað sýningar hans. Það er alvarlegt að ásaka aðra um ritskoðun jafnvel þótt hún sé „aðeins“ á sviði myndlistar, en þegar slíkar ásakanir eru einu sinni komnar á kreik í fjölmiðlum er hægt að ætlast til þess að málinu sé fylgt eftir.

Í pistlinum minntist ég á þögnina sem ríkt hefur um ásakanirnar og vildi með því benda á að bæði fjölmiðlar og myndlistarheimurinn virtust ófær um að taka þær til málefnalegrar umfjöllunar. Það virðist litið svo á að hvorki söfnuðurinn í Hallgrímskirkju né íbúar Árnessýslu eigi rétt á að skilja hvað gerðist. Íslenskur myndlistarheimur kvartar gjarnan undan áhugaleysi almennings, en spyr ekki hvernig almenningur á að fá áhuga á einhverju sem er honum lokað. Ólafur Gíslason hefur með grein sinni varpað ljósi á að í Hallgrímskirkju hafi komið upp samstarfsörðugleikar þar sem skoðanir myndlistarmannsins og skipuleggjanda sýningarinnar fóru ekki saman.

Samstarfsörðugleikar geta alltaf komið upp og fyrir þeim geta legið margvíslegar ástæður. Í þessu tilfelli eru myndlistarmenn minntir á að þeir eru ekki eyland í sínum störfum. Þeir þurfa að vinna innan ramma stofnana sem sýna verk þeirra og í samstarfi við sýningarstjóra og forstöðumenn. Vilji listamaðurinn ögra stofnuninni þarf hann að vinna hana á sitt band. Takist það ekki er stofnuninni í lófa lagið að koma í veg fyrir að hann fái að sýna.

Í lokaorðum pistilsins á RÚV segir að aflýsing áðurnefndra sýninga varpi ljósi á þá staðreynd að menningarstofnanir þoli ekki að hvað sem er sé sagt í þeirra nafni. Hér er fast að orði kveðið en Ólafur staðfestir þetta. Ég tel að við hljótum að geta horfst í augu við að samfélag hvers tíma á sér mörk sem eftir á að hyggja geta virst óskiljanleg, en eru engu að síður til staðar. Þessi mörk eru ekki algild og fara eftir samhenginu en í tilfelli umræddra sýninga ákváðu forstöðumaður Listasafns Árnesinga og sýningarstjórinn í Hallgrímskirkju að virða ákveðin siðferðileg mörk og taka um leið fagurfræðilega afstöðu. Það er erfitt að tala um það sem maður hefur ekki séð en kjarni málsins í grein Ólafs er sá að Hannes neitaði að taka mörkin til greina. Hann reyndist hvorki sveigjanlegur né fær um að standa fyrir máli sínu með nægilega sannfærandi hætti til að þeir sem báru endanlega ábyrgð væru tilbúnir til að standa með honum. Af þessum sökum verður umræðan persónuleg og ómögulegt að ræða kjarna málsins, sem er sá að menningarstofnanir hafa sín mörk.