Klukkan í kvöld

Hátíðarsýning er í kvöld í Þjóðleikhúsinu í tilefni af því að sextíu ár eru liðin frá því húsið var vígt. Á fjölunum í kvöld er leikgerð Benedikts Erlingssonar á þríleik Halldórs Laxness, Íslandsklukkunni, Hinu ljósa mani og Eldi í Kaupinhavn. Benedikt leikstýrir einnig sýningunni en þetta er í fjórða sinn sem skáldsögur Halldórs um átök í lífi alþýðufólks og höfðingja á sautjándu öld rata upp á svið Þjóðleikhússins.

Í fyrri skiptin þrjú var Íslandsklukkan eins og sýningin var kölluð um síðir, þótt Lárus Pálsson sem vann fyrstu leikgerðina hafi kallað hana í prentaðri útgáfu Snæfríði Íslandssól, vinsæl og jók hróður Halldórs sem rithöfundar, braut honum leið á þann stall sem hann hlaut sem þjóðskáld, enda var fyrsta sviðsetningin tekin upp þegar hann hlaut Nóbelsverðlaunin. Íslandsklukkan hefur alltaf verið vinsæl, bæði 1968 og 1985. Þá hefur hún komið á svið í öðrum leikgerðum, Bríetar Héðinsdóttur hjá Nemendaleikhúsi og síðar Borgarleikhúsi, og nyrðra. Ásamt Kardemommubænum er Klukkan það verk sem oftast hefur verið sett upp í Þjóðleikhúsinu og fylgir Gullna hliðið fast á eftir.

Benedikt Erlingsson sagði í morgunsárið í gær þar sem vindurinn beit í gemsann hans að víst væri hann eins og titrandi smáblóm: hann var að undirbúa sig fyrir nótur á hádegi og í gærkvöld var lokaæfing. Framundan eru tíu uppseldar sýningar. Það hefur vakið athygli í auglýsingum og myndum af leikarahóp að stólar úr gamla sal hússins skreyta sviðið.

Er hann að skoða verkið og leikhúshefð Klukkunnar á sviði Þjóðleikhussins? „Við Finnur Arnar leikmyndahönnuður erum að búa til rými, það er rými Þjóðleikhússins, einhverskonar baðstofu. Gestir sitja í brekkunni og við sitjum í brekkunni á móti og segjum sögu. Þjóðleikhúsið er söguheimilið okkar. Halldóra kallaði það á sínum tíma baðstofu þar sem þjóðin heyrði sögur sínar. En þetta með stóla er bara einhver núllstilling, upphafspunktur til að sýna að við erum hér og nú og þetta er leikhús. Það er frásagnarramminn sem svo opnast og fljótt er töfraboxið opnað.“

Benedikt talar um verfremdung og vitnar þar í Brecht: „Leikhúsið í dag heimtar nýjan sjónarhól fyrir flytjendur og áhorfendur. Sannleikurinn er sá að við erum að rifja upp gamla sögu sem hefur oft áður verið sögð og hún verður sögð aftur og aftur, líka af börnum okkar og barnabörnum.“ Og hvernig breytir maður sagnaljóðinu epíska sem sagan er í drama, átök: „Það gerir maður með því að strika soldið.“

Hverjum er sýningin ætluð? „Þroskuðu upplýstu fólki sem hefur áhuga á sögu.“ Er það þessvegna sem árshátíðarband úr Svarfaðardal er kallað til að gera tónheim fyrir verkið? Er Íslandsklukka Benedikts þjóðlegt músikal? „ Þeir félagar í Hundi í óskilum passa vel við þá tónlistarmenn sem sagan segir frá, vísubrot, eftirhermur af sálmaslitrum og einhver eftirlíking af söng og dúllerí er það sem menn réðu við í þá daga, svo þeir passa inn í myndina. Þeir eru þjóðlegir listamenn og við erum stödd í leikhúsi þjóðarinnar.“

Hópurinn sem stendur að baki nýrri sviðsetningu á Klukkunni er fjölskipaður: Finnur Arnar gerir leikmynd en Helga Björnsson búninga. Lýsing er í höndum Halldórs Arnar Óskarssonar og Lárusar Björnssonar. Leikarar eru Anna Kristín Arngrímsdóttir, Arnar Jónsson, Björn Hlynur Haraldsson, Björn Thors, Edda Arnljótsdóttir, Elva Ósk Ólafsdóttir, Erlingur Gíslason, Guðrún Snæfríður Gísladóttir, Herdís Þorvaldsdóttir, Ilmur Kristjánsdóttir, Ingvar E. Sigurðsson, Jón Páll Eyjólfsson, Kjartan Guðjónsson, Lilja Nótt Þórarinsdóttir, Stefán Hallur Stefánsson, Þórunn Lárusdóttir. Tónlist og hljóðfæraleikur á sviði annast Hundur í óskilum, þeir Eiríkur Stephensen og Hjörleifur Hjartarson.

pbb@frettabladid.is