Þátttökulýðræði og menntun

Í aðdraganda Stjórnlagaþings og reyndar allt frá Hruni hefur mikið verið rætt um lýðræði. Um þátttöku almennings i stjórnmálum og ákvarðanatöku. Það er spennandi umræða og mikilvæg. Hún hefur þó stundum verið dálítið einhliða. Mig langar að velta upp einu atriði sem þessu tengist en það er menntun.

Ég hef þá kenningu, sem reyndar er studd óteljandi rannsóknum, að því meiri menntun sem fólk hafi, því meiri líkur séu á því að það taki þátt í lýðræðinu á virkan hátt. Þetta sýna bæði danskar, breskar og bandarískar rannsóknir.

Ég hef starfað í fullorðinsfræðslu í nokkur ár, einkum þó að menntun þeirra sem stysta menntun hafa, og þetta kemur mér ekki á óvart. Margir þeirra sem stysta menntun hafa nota ekki eða lítið tölvur, veigra sér við að senda eitthvað frá sér skriflega, lesa lítið sem ekkert og þannig mætti lengi telja. Það þarf hins vegar ekki að þýða að skoðanir þeirra og viðhorf séu eitthvað minna virði en okkar sem erum meira fyrir að tjá okkur skriflega, höfum áhuga á pólitík og notum mikinn tíma til þess að fylgjast með og tjá okkur um pólitík. Það þýðir hins vegar alveg örugglega að það eru minni líkur á því að þetta fólk taki þátt í umræðunni á Skuggaþingi,

Betri Reykjavík eða öðrum þeim vefsíðum sem kunna að verða settar upp til að stuðla að þátttöku almennings í ákvörðunum.

Það eru líka minni líkur á því að fólk með stutta menntun að baki hafi aflað sér upplýsinga um frambjóðendur til stjórnlagaþings á netinu. Almennt eru minni líkur á því að þessi hópur taki þátt í opinberri umræðu um stjórnmál.

Það þýðir líka að það er minna mark tekið á þeim sem tjá sig, skriflega, á netinu án þess að vera vanir/vanar því að skrifa um sínar hugmyndir. Það er minna mark tekið á þeim sem orða hlutina ekki vel og gera stafsetningar- og málfræðivillur heldur en þeim sem eru vanari að tjá sig skriflega. Því get ég lofað. Það er ekki sanngjarnt en þannig er það. Alveg eins og fyrir 109 árum þegar Pjetur G. Guðmundsson langafi minn stofnaði leshring verkamanna. Leshring sem hafði það verkefni að þjálfa þátttakendur í að tjá sig; munnlega og skriflega. Því eins og Pjetur benti á dæmir fólk formið en ekki innihaldið.

Þetta þarf ekki að þýða að við eigum ekki að leggja áherslu á þátttökulýðræði. Nei, það sem þetta þýðir er að ef við viljum auka lýðræði í landinu þurfum við líka að auka menntun. Þetta benti Katrín Jakobsdóttir menntamálaráðherra á nýlega á ráðstefnu símenntunarmiðstöðva. Þar sagði hún að lýðræðisrökin væri mikilvæg rök fyrir því að leggja áherslu á fullorðinsfræðslu. Ég er sammála henni um það.