Þjóðin hefur valdið

Umræðan - Óskar Guðmundsson, rithöfundur í Reykjavík Þjóðin hefur fengið valdið. Það er í fullu samræmi við stjórnarskrá lýðveldisins sem lögtekin var á berginu helga 17. júní 1944 í byrjun lýðveldis. Þá virðast menn hafa sameinast um þá grunnhugsun að þjóðin ætti að ráða, að löggjafarvaldið þarfnaðist aðhalds og væri ekki einráð samkoma, þess vegna er 2. grein stjórnarskrárinnar: Löggjafarvald er í höndum Alþingis - og forseta Íslands. Í umræðunni á Alþingi - frá 1944 - sem birt er í Alþingistíðindum kemur glöggt fram að ákvæðið um synjunarvald var sett í stjórnarskrá meðvitað og til að hnykkja á 2. greininni. Með því ákvæði er hafnað að löggjafarsamkoman sé alvalda - einráð um löggjafarmálefni. Samkvæmt stjórnskipunarkenningunni um þrískiptingu ríkisvaldsvaldsins í löggjafar-, framkvæmdar- og dómsvald skulu þessir valdaþættir vera í höndum aðskilinna aðila, sem takmarki vald hver annars og komi þannig í veg fyrir gerræðislega beitingu þess. Löggjafarsamkoman starfar í tímabundnu umboði þjóðarinnar með ýmsum skilyrðum sem m.a. er kveðið á um í stjórnarskrá. Forseti er hér á landi kosinn af þjóðinni en ekki alþingi, meðal annars vegna þess að hann hefur umboð til ákvarðana á borð við þá að skjóta málum frá alþingi til þjóðarinnar. Ella hefði verið mótsögn í því að hann hefði vald til að synja lögum staðfestingar. Hugsunin er sú að þjóðin eigi fyrsta og síðasta orðið. Það á alltaf að vera hægt að skjóta málum til þjóðarinnar. Allt vald á að vera komið frá þjóðinni. Ríkisstjórnin fer með framkvæmdavaldið. Hún starfar í umboði löggjafarvaldsins, en hún er ekki löggjafarvald sjálf. Fræðimenn hafa lýst þeirri skoðun undanfarið að framkvæmdavaldið hafi seilst æ lengra inn á svið löggjafarvalds undanfarin ár. Hér er ekki rúm til að fjalla frekar um þróun valdgreiningar og valdaskiptingar milli löggjafans og framkvæmdavaldsins, en ljóst er samkvæmt stjórnarskrá og lögum að valdið á að koma frá þjóðinni, og nú hefur hún fengið vald til að taka ákvörðun til mikilvægs máls í einfaldri atkvæðagreiðslu, já eða nei -- til samþykktar eða synjunar. Kosningaréttur okkar kjósenda er hér í húfi. Kosningaréttur heyrir til mannréttinda. Þær lýðræðisþjóðir sem við miðum okkur við í Evrópu hafa iðulega greitt atkvæði í þjóðaratkvæðagreiðslu um ýmis mál. Íslendingar einir þessara lýðræðisþjóða hafa ekki fengið það vald sem nágrannaþjóðir okkar hafa sem sjálfsagt mál. Þær hafa að því leyti meiri mannréttindi en við. Nú loksins þegar kemur tilvik þar sem þjóðin fær valdið, þá er óþolandi að einhverjar valdastofnanir, reyni að krenkja og skerða þetta vald almennings - til að taka ákvörðun í þjóðaratkvæðagreiðslu. Á dögunum skipaði ríkisstjórnin starfshóp lögmanna til að fjalla um framkvæmd þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef valdsherrar hefðu viljað að starfshópurinn endurspeglaði þingið í landinu, þá hefði nefndin verið skipuð samkvæmt tilnefningu þingflokka, stjórnar og stjórnarandstöðu. Það var ekki gert. Ef ríkisstjórnin hefði viljað að starfshópurinn endurspeglaði þjóðarvilja, hefði hún getað farið fram á tilnefningu almannasamtaka, verkalýðshreyfingar og slíkra. Það var ekki gert. Þar með þarf væntanlegt álit starfshópsins ekki að endurspegla vilja þings eða þjóðar, heldur einungis þess framkvæmdavalds sem hópinn valdi. Nefndarmenn eiga samt vonandi þann kost að fylgja anda stjórnarskrárinnar fyrir lýðveldið Ísland, sem treystir kjósendum þótt það brjóti í bága við skoðanir þeirra sem fara með framkvæmdavaldið. Þegar málum er skotið til þjóðarinnar ber refjalaust að halda þjóðaratkvæðagreiðslu, þar sem einfaldur meirihluti ræður, og atkvæði kjósenda vega jafnt. Við kjósendur - þjóðin - þurfum að standa vörð um kosningaréttinn, mannréttindi okkar. Þau réttindi má ekki skerða eða klípa af með einhverjum heimasmíðuðum girðingum eða lagabrellum. Valdið er þjóðarinnar.