Hve­nær urðu Ís­lendingar svona upp­teknir af því að eiga?

Þegar ég kom fyrst til Íslands fyrir meira en tuttugu árum var eitt af því sem heillaði mig mest einfaldleikinn.

Fólk virtist ekki hafa mikla þörf fyrir að sýna stöðu sína.

Það skipti minna máli hvaða bíl maður ók.

Hvaða fötum maður klæddist.

Hversu stórt húsið var.

Eða hvort lífið virtist fullkomið í augum annarra.

Mér fannst fólk fyrst og fremst metið eftir því hvernig það kom fram.

Ekki eftir því hvað það átti.

Eitt af því sem heillaði mig mest var líka hversu lítil fjarlægð virtist vera á milli fólks, óháð stöðu þess.

Í almenningslaugunum var ekki óalgengt að sjá ráðherra, þingmenn eða jafnvel forseta Íslands sitja í heita pottinum og spjalla við hvern sem var um lífið, veðrið eða stjórnmálin.

Það var ekki vegna þess að embættin væru minna mikilvæg.

Heldur vegna þess að samfélagið virtist leggja meiri áherslu á manneskjuna en stöðuna.

Auðvitað er hættulegt að fegra fortíðina.

Íslendingar hafa alltaf viljað búa vel, ferðast og njóta lífsins eins og annað fólk.

En þrátt fyrir það velti ég því stundum fyrir mér hvort eitthvað hafi breyst.

Hvort neyslan hafi orðið sýnilegri.

Hvort samanburðurinn hafi orðið meiri.

Hvort við séum oftar farin að velta því fyrir okkur hvernig líf okkar lítur út í augum annarra.

Stærra hús.

Nýrri bíll.

Fleiri utanlandsferðir.

Dýrari fatnaður.

Fallegri myndir á samfélagsmiðlum.

Kannski er þetta ekki sérstaklega íslenskt.

Sama þróun sést víða um heim.

En í litlu samfélagi verður hún sérstaklega sýnileg, þar sem fólk þekkir hvert annað og samanburður verður næstum óhjákvæmilegur.

Áður bar fólk sig kannski saman við nágrannann.

Í dag ber það sig saman við allan heiminn.

Og það er keppni sem enginn getur unnið.

Samfélagsmiðlar hafa gefið okkur tækifæri til að deila fallegustu augnablikum lífs okkar.

En þeir hafa líka kennt okkur að bera hversdagslífið saman við vandlega valin augnablik annarra.

Þá getur venjulegt líf farið að virðast ófullnægjandi.

Gamli bíllinn.

Litla íbúðin.

Fríið heima.

Rólegt kvöld án sérstakrar dagskrár.

Það sem áður þótti eðlilegt getur allt í einu virst eins og merki um að maður sé að dragast aftur úr.

Kannski tengist þetta líka aukinni velmegun.

Á örfáum áratugum hefur Ísland breyst úr tiltölulega litlu og einangruðu samfélagi í samfélag sem er nátengt alþjóðlegu hagkerfi.

Vöruúrvalið er meira.

Ferðalög eru algengari.

Lán gera fólki kleift að kaupa í dag það sem áður þurfti að bíða eftir.

Og auglýsingar minna okkur stöðugt á að hamingjan sé aðeins ein kaupákvörðun í burtu.

En hvað kostar þessi þróun?

Ekki aðeins í krónum.

Heldur í áhyggjum.

Skuldum.

Stöðugum samanburði.

Og þeirri tilfinningu að maður sé aldrei alveg kominn nógu langt.

Ég velti því stundum fyrir mér hvort við höfum ruglað saman góðu lífi og dýru lífi.

Hvort okkur hafi farið að finnast árangur fyrst og fremst sjást utan á fólki.

En sumt af því verðmætasta sem ég lærði af Íslandi kostaði aldrei neitt.

Traust.

Einfaldleiki.

Jafnræði.

Nálægðin milli fólks.

Að geta sest í heitan pott við hlið ráðherra eða forseta og fundið að þar voru fyrst og fremst tvær manneskjur að spjalla.

Kannski eru Íslendingar ekkert endilega orðnir efnislegri en áður.

Kannski hefur heimurinn einfaldlega orðið háværari.

Og neyslan fengið sterkari rödd.

En þá er kannski enn mikilvægara að spyrja:

Hvenær urðu hlutirnir svona stór hluti af því hvernig við metum líf okkar?

Og hvað myndi gerast ef við hættum, jafnvel bara í smástund, að spyrja hvað okkur vanti…

…og spyrðum þess í stað hvað við eigum nú þegar?

Því kannski felst raunveruleg auðlegð ekki í því sem við getum sýnt öðrum heldur í því sem við þurfum ekki að sýna.

Höfundur er skáld, rithöfundur og þýðandi.