Upp­taka evru myndi ekki einungis hafa á­hrif á vexti

Gylfi áætlar að íslensk fjármálafyrirtæki taki inn ríflega tuttugu milljarða króna í gengismun á ári sem myndi að stórum hluta sparast ef viðskipti Íslendinga við erlend fyrirtæki væru ekki gerð upp í krónum.

Byggir þessi útreikningur hans á því að um fimm til sex prósentum muni á kaup- og sölugengi evru og bandaríkjadals þegar greitt er með greiðslukortum frá stóru íslensku viðskiptabönkunum.

„Það eru margir fletir á þessu krónu-evru máli og umræðan hefur nú svolítið mikið snúist um vextina og margir sjá einhvern ávinning í því að fá lægri vexti. En það er fleira sem skiptir máli því að peningar eru auðvitað notaðir í viðskiptum, í því sem við köllum greiðslumiðlun og það hefur verið dálítið dýrt hér innanlands.

Það er nú örugglega ekki allt út af því að við erum með sjálfstæðan gjaldmiðil, það er svona fleira sem skiptir máli, en það er óneitanlega nokkuð ljóst að utanríkisviðskipti með krónu eru frekar óþægileg. Það er dýrt að vera með krónur og þurfa að skipta þeim yfir í evrur eða dollara eða pund og svo þurfa þeir sem eru með tekjur í þessum myntum að skipta til baka í krónur,“ sagði Gylfi Magnússon, prófessor við Viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, í Reykjavík síðdegis.

Þetta sé sérstaklega dýrt þegar fólk noti kredit- eða debetkort þar sem það sé „mjög óhagstætt gengi hjá allavega stærstu bönkunum íslensku.“

Eigi ekki síður við um netverslanir

Gylfi segir þetta leiða til þess að Íslendingur sem notar kreditkort á Tenerife sé að borga mun meira en þýskur eða spænskur ferðamaður á Íslandi fær fyrir evrurnar sínar. Það sama eigi við þegar Íslendingar versla við erlendar netverslanir. „Við fáum svona heldur vond kjör fyrir krónurnar okkar.

„Þetta er auðvitað eitt af því sem myndi breytast með því að taka upp evru,“ sagði Gylfi. Áðurnefndur gengismunur stóru íslensku bankanna sé lauslega áætlaður.

„Munurinn á genginu sem bankarnir bjóða þegar þeir eru að kaupa evrur annars vegar eða dollara og hins vegar þegar þeir eru að selja gæti legið í einhverju í kringum 20 milljarða á ári. 

Það myndi nú kannski ekki alveg hverfa sem tekjulind fyrir bankana og útgjaldaliður fyrir heimilin þó að við tækjum upp evru, vegna þess að jafnvel þó við tækjum upp evru þá þurfum við nú að eiga í einhverjum gjaldeyrisviðskiptum, til dæmis bara vegna þess að við notum dollara eða pund eða norskar krónur eða einhverja aðra gjaldmiðla en evruna. En það yrði örugglega töluvert lægri reikningur.“

Bæði kostir og gallar við sjálfstæðan gjaldmiðil

Gylfi bætir við að vissulega sé gengið aðeins hagstæðara þegar reiðufé er notað í stað greiðslukorta en sá munur myndi einnig hverfa í tilfelli viðskipta við evrusvæðið og líklega minnka vegna viðskipta í bandaríkjadölum eða öðrum myntum.

„Þetta eru töluverðar upphæðir í þessu íslenska samhengi og er þá svona eitt af því sem ætti að taka tillit til þegar er verið að meta kosti og galla þess að skipta um mynt.“

Eru kostirnir fleiri að þínu mati heldur en gallarnir?

„Það eru alveg ótvírætt ákveðnir kostir við að vera með sjálfstæðan gjaldmiðil og það geta nú kannski verið skiptar skoðanir um hversu mikið eigi að leggja upp úr þeim kostum, sérstaklega kannski að krónan getur gefið eftir ef hagkerfið verður fyrir einhverju þungu höggi.

Ég vil ekkert gera lítið úr því, en krónan getur líka búið til óstöðugleika með því að sveiflast mikið og gert kjarasamninga snúnari vegna þess að viðsemjendur, hvort heldur launþegar eða launagreiðendur, hafa ekki nógu mikla trú á krónunni. Þannig að kostirnir eru nú ýmsir en óneitanlega líka gallar við að vera með sjálfstæða mynt.“

Oft dulinn kostnaður

Kostnaður íslenskra neytenda við notkun greiðslukorta er að stórum hluta dulinn þar sem hann er ekki sundurliðaður á kortayfirlitinu.

„Þá er það ekkert sundurliðað hversu mikið er vegna gengismunar og reyndar eru líka himinhá þjónustugjöld vegna kortanna, þau eru mjög dýr. En það er allt saman falið. Því er eiginlega bætt ofan í vöruverðið og sést ekki berum augum nema með því að liggja yfir einhverjum hagtölum sem almenningur auðvitað gerir ekki,“ segir Gylfi.

Það væri mikið framfaraskref ef kortareikningar landsmanna yrðu gerðir gagnsærri og einhver dæmi um að það hafi verið gert erlendis þó að það sé sjaldgæft.

„Danir hafa til dæmis sett upp sitt greiðslukerfi þannig að álag vegna krítarkorta er sýnilegra og það væri út af fyrir sig ágætt.

En svo er þetta auðvitað barn síns tíma og frekar frumstæð og dýr tækni, þannig að ég á nú von á því að greiðslumiðlun framtíðarinnar verði með einhverjum öðrum hætti heldur en þessum plastkortum. Þau eru auðvitað komin núna í símana eða úrin en í grunninn eru kortin á bak við símana og úrin þegar við erum að greiða með þeim og það er svona frekar dýrt og óhentugt kerfi.“

Ekki gott að vera óvinur Bandaríkjanna

Gylfi bætir við að einnig hafi verið bent á að það sé ákveðin áhætta fyrir Ísland að reiða sig svona mikið á erlenda greiðsluinnviði sem séu í tilviki greiðslukorta að miklu leyti reknir af bandarískum fyrirtækjum.

„Bandaríkjamenn hafa svolítið notað þessa aðstöðu sína til þess að klekkja á einhverjum sem þeim er illa við. Ekki að þeim sé kannski illa við Íslendinga en þeir hafa verið að setja fólk í bann frá þessum kerfum sem gerir þeim lífið mjög erfitt.“