Deilt um orð Hildar um „súkku­laðikleinuna“ Sönnu

Össur Skarphéðinsson, sem er einn stofnenda og fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, segir í færslu á Facebook að Hildur Björnsdóttir, oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík, eigi ekki erindi í stól borgarstjóra Reykjavíkur. 

Byggir hann það á því að Hildur hafi kallað Sönnu Magdalenu Mörtudóttur, oddvita Vinstrisins, „súkkulaðikleinu“ í viðtali. Sumum þykir Össur teygja sig heldur langt í ásökunum og segja skammarlegt að saka fólk sem maður sé ósammála í pólitík um rasisma að ósekju.

Orð Össurar, hafa hleypt af stað miklum deilum um hugtakið súkkulaðikleinu og rasisma og keppast þjóðþekktir Íslendingar og stjórnmálafólk við að leggja orð í belg á Facebook-síðu hans.

Fái að vera súkkulaðikleina í umræðunni

Það var í hlaðvarpinu Þjóðmálum sem Hildur lét þau orð falla að vinstri flokkar væru að lofa fólki öllu fögru og leggja fram áætlanir sem ómögulegt væri fyrir þá að standa við.

„Einmitt bara Sanna, sem einhvern veginn fær oft að vera algjör súkkulaðikleina í umræðunni, sem boðar hérna stórkostlega uppbyggingu á félagslegu húsnæði með aukinni skuldsetningu Félagsbústaða og ber það saman við einhver fasteignafélög á markaði og ætlar að ljúga því að fólki að það verði einhver hagstæð leiga. Þetta er bara della,“ sagði Hildur.

Ummælin úr Þjóðmálum má sjá hér að neðan.

Þessi ummæli virðast hafa farið fyrir brjóstið á Össuri sem stakk niður penna.

„Ég er kannski viðkvæmari fyrir því en aðrir þegar konur með brúna húð eru uppnefndar „súkkulaðikleinur“. Mér fannst þetta að minnsta kosti síðasta sort hjá Hildi og leyfi mér að efast stórlega um að hún eigi erindi í stól borgarstjóra. I rest my case,“ skrifaði hann á Facebook.

Gamalt orðalag um börn í leik

Þegar kemur að hugtakinu súkkulaðikleina hefur það lengi verið notað af Íslendingum í samhengi við börn við leik. Súkkulaðikleinur séu börn sem njóti ákveðinnar verndar í leiknum og taki ekki ábyrgð.

Í gegnum árin hafa orðin súkkulaði og kleina einnig verið notuð um þetta sama hugtak, en það virðist hafa verið breytilegt eftir árum og bæjarfélögum. Hugtakið hefur þar að auki ekki eingöngu átt við börn. Fullorðið fólk er oft einnig kallað súkkulaðikleina.

Meðal annars má vísa til umræðu um þetta hugtak í Facebook-hópnum Skemmtileg íslensk orð frá desember 2022. Þar var hugtakið einnig til umræðu árið 2020 og kom þá fram að orðalagið væri mjög breytilegt eftir aldri fólks og hvaðan það kæmi.

Samhengið skipti máli

Margir taka undir gagnrýni Össurar, þá frekar fólk á vinstri væng í pólitík, á meðan Sjálfstæðismenn og fleiri koma Hildi til varnar.

Meðal þeirra sem taka undir gagnrýnina er Illugi Jökulsson fjölmiðlamaður, sem segist hissa á að Hildur sé ekki spurð út í þessi ummæli. Hann segir að Sigmundi Davíð eða Snorra Mássyni yrði ekki hlíft við svona ummælum.

Eiríkur Rögnvaldsson prófessor emeritus í íslensku tekur einnig undir gagnrýni Össurar. Hann segir samhengið skipta máli. Þegar orðið „súkkulaðikleina“ sé notað um konu með dökkan hörundslit sé ekki hægt að túlka það öðruvísi en það vísi til húðlitar.

Öðrum þykir Össur teygja sig langt í gagnrýninni. Í einum ummælum er vísað til þess að Hildur hafi kallað Einar Þorsteinsson, oddvita Framsóknarflokksins, súkkulaðikleinu í kappræðum Sýnar, hið rétta er að það var í kappræðum MBL. Sú sem bendir á það segir að Hildur einhvern tímann hafa kallað sig súkkulaðikleinu.

Páll Magnússon, fyrrverandi alþingismaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi útvarpsstjóri, segir að í samhenginu sem Hildur hafi látið þessi orð falla þýði súkkulaðikleina að vera „stikkfrí“ og að vera hlíft umfram aðra. Þetta sé alþekkt hugtak og hafi ekkert með húðlit að gera.

„Það er skammarlegt að hefja rasistastimpilinn á loft að ófyrirsynju þótt maður sé ósammála einhverjum í pólitík,“ segir Páll.

Illugi svarar Páli á þá leið að oft hafi verið talað um Katrínu Jakobsdóttur, fyrrverandi forsætisráðherra, sem gluggaskraut manna. Það hafi honum alltaf þótt skammarlega að orði komast.

„Mér finnst líka skammarlegt að saka starfandi stjórnmálamann, sem hefur sannarlega staðið í ströngu, um að vera „stikkfrí“. Það er Hildi reyndar ekki til sóma.“

Rúnar Freyr Gíslason, frambjóðandi á lista Sjálfstæðismanna í Reykjavík lætur einnig að sér kveða í umræðunni við færslu Össurar og segir að hann hljóti að vita betur. Hann vísar einnig til gamallar notkunnar hugtaksins og bendir á að Hildur hafi einnig kallað Einar súkkulaðikleinu.

„Þetta er ömurlegt hjá þér Össur, ég trúi varla að þú sért að halda þessu fram. Það trúir enginn því að Hildur sé rasisti, ekki nokkur maður. Úff.“

Inga Auðbjörg Straumland, fyrrverandi formaður Siðmenntar, svarar Rúnari um hæl.

„Við vitum öll að súkkulaðikleina merkir stikkfrí. Ekki láta eins og við séum bara illa að okkur í barnaleikjum. Vandamálið er að átta sig ekki á því að félagslegt samhengi skiptir máli þegar þú velur orðin þín. Ég get kallað barnið mitt apakött þegar hann er að klifra í trjánum, en það er ekki í lagi að kalla brúnan bekkjarbróður hans það. Þetta er mér ljóst og mörgum fleirum,“ segir Inga.

Öllum geti orðið á að nota orð sem hæfi ekki samhenginu. Það sé tilfellið hjá Hildi.

„En í stað þess að biðjast afsökunar, fordæma eigin orð og útskýra merkinguna, en jafnframt viðurkenna að orðin hafi verið vitlaust valin, þá mætir fólkið hennar í kommentakerfið og bakkar orðin upp; snýr út úr og gerir lítið úr atvikinu.“

Orðin séu ekki vandamálið heldur viðbrögðin. 

Vísaði einnig í deilur innan Sjálfstæðisflokksins

Þetta er ekki eina færslan sem Össur hefur skrifað um Hildi á dögunum og greinilegt að flokkur hennar er honum ofarlega í huga. Kosningaspá Vísis spáir Sjálfstæðisflokknum átta borgarfulltrúum á meðan Samfylkingunni hefur fatast flugið og mælist nú með fimm. 

Össur skrifaði aðra færslu um Hildi á Facebook í gær eftir kappræðurnar á Rúv. Sú færsla fjallaði um það að miklar deilur hafa átt sér stað innan borgarstjórnarflokks Sjálfstæðisflokksins undir stjórn hennar þar sem borgarfulltrúar hefðu verði ósammála og sumir yfirgefið flokkinn.Velti hann vöngum yfir því hvort flokkur sem gæti ekki stjórnað sjálfum sér gæti stjórnað borginni.

Bolli Thoroddsen , sem er innanbúðarmaður í Sjálfstæðisflokknum, er meðal þeirra sem hefur svarað færslu Össurar frá því í gær. Rifjar hann upp feril Hildar í stjórnmálum, vinnu og félagsmálum og vísar til þess að undir stjórn hennar hafi fylgi Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík aukist til muna.

Bolli segir sína heitustu ósk vera meirihluta myndaðan af Sjálfstæðisflokknum, Framsókn og svo Miðflokknum og/eða Viðreisn.

„Vil ég nota tækifærið að hvetja Viðreisn til að endurskoða afstöðu sína og útiloka ekki samstarf við Miðflokkinn. Ég hef starfað með Ara Edwald sem er framsýnn og öflugur rekstrarmaður. Þó ég, líkt og margir, telji að Samfylkingin þurfi langt og gott frí í borginni þá vil ég heldur ekki að Hildur útiloki slíkt tveggja flokka samstarf. Öfugt við ýmsa leiðtoga hefur hún einmitt ekki gert það. Sem kemur aftur að mínum útgangspunkti hér, þ.e. hversu víðsýnn og skynsamur leiðtogi Hildur Björnsdóttir er.“