„Í versta falli al­var­leg forréttindablinda“

Björn Brynjúlfur Björnsson, framkvæmdastjóri Viðskiptaráðs, var meðal gesta í nýjasta þætti hlaðvarpsins Þjóðmál sem kom út í gær. Aðspurður hvort dagurinn, 1. maí, hafi einhverja sérstaka þýðingu fyrir þau segir Björn daginn vera ákveðna tímaskekkju.

Hann bætti því við að honum fyndist „verkalýðsfélög vera hugmyndafræðilegt fyrirbæri sem séu bara orðin svolítið úrelt“.

Unnar Geir Unnarsson, sem situr í stjórn Visku stéttarfélags, er einn þeirra sem hafa tjáð sig um málið í skoðanagrein á Vísi.

„Það er heldur sérstakt að heyra framkvæmdastjóra Viðskiptaráðs halda því fram að verkalýðsfélög séu „tímaskekkja“ og þau hefði bara átt að leggja niður um aldamótin. Svona yfirlýsingar eru í besta falli misskilningur eða í versta falli alvarleg forréttindablinda,“ segir Unnar Geir.

„Gott starf verkalýðshreyfingarinnar er ástæða þess að við búum við þau réttindi sem mörg taka sem sjálfsögðum hlut í dag: stytting vinnuvikunnar, orlof, veikindarétt, lágmarkslaun og öryggi á vinnustað. Ekkert af þessu kom af sjálfu sér, þetta eru áunnin réttindi sem fólk barðist fyrir.“

Elsa Hrönn Gray Auðunsdóttir, varaformaður ASÍ-UNG, segir ummæli Björns kalla á viðbrögð.

„Þessi sjónarmið eru kannski ekki ný á nálinni en þau draga upp mynd sem stenst illa raunveruleikann á íslenskum og alþjóðlegum vinnumarkaði.“

Villandi samanburður

Í hlaðvarpinu sagði Björn frá nýlegu ferðalagi sínu til bæði Sviss og Portúgal og að þrátt fyrir að í því síðarnefnda séu „miklu sterkari réttindi verkafólks“ þá sé miklu betra að vera launþegi í Sviss. Verkalýðsfélögin hafi vissulega gert góða hluti á 20. öldinni en væru óþörf í dag.

Unnar Geir segir að halda því fram að verkalýðsbaráttan sé skyndilega orðin óþörf ekki einungis rangt heldur hættulegt. 

„Því veruleikinn er sá að valdaójafnvægið milli launafólks og atvinnurekenda hefur ekki horfið, það birtist bara með öðrum hætti en áður. Í heimi alþjóðavæðingar, gigg-hagkerfis og aukinnar samþjöppunar auðs hefur þörfin fyrir skipulagt mótvægi líklega aldrei verið meiri,“ segir hann.

Þá sé það varhugavert og yfirborðskennt að bera saman kjör fólks í Sviss og Portúgal þar sem lífskjör ráðist af fleiri þáttum heldur en styrk verkalýðsfélaga. Elsa Hrönn tjáir sig einnig á sömu nótunum og segir samanburðinn villandi.

„Lífskjör og staða vinnumarkaðar ræðst ekki einungis af tilvist verkalýðsfélaga heldur einnig af framleiðni, menntun, atvinnugreinum og efnahagsstefnu. Það er því ósanngjarnt að setja fram þá ályktun að veikari verkalýðsfélög leiði til betri kjara, því vinnumarkaðurinn byggir á samspili margra þátta og það að reyna að einfalda hann og merkja við einn þátt er einfaldlega rangt,“ segir hún.

Elsa Hrönn spyr hvað myndi gerast ef verkalýðsfélögin hyrfu.

„Því miður er staðan sú að einstaklingurinn stæði einn gagnvart vinnuveitanda sínum. Í einhverjum tilfellum gæti það gengið upp til skemmri tíma, en fyrir flesta myndi það þýða veikari samningsstaða, minni vernd og aukin óvissa. Sagan sýnir okkur það að réttindi launafólks eru ekki sjálfgefin.“