Orkukreppan vegna Írans trompar öll fyrri skakka­föll

Sprengjuárásir Bandaríkjamanna og Ísrael á Íran og gagnárásir Írana á nágrannaríki hafa valdið skemmdum á tugum orkumannvirkja. Írana halda einnig Hormússundi, einni mikilvægustu siglingarleið olíuflutningaskipta í heminum, í heljargreipum Samdráttur í framboði á olíu hefur þegar snarhækkað verð á henni.

Olíuverð fór í tvígang upp úr öllu valdi á áttunda áratug síðustu aldar. Fyrst gerðist það í svonefndu Jom kippúr-stríði Egypta og Sýrlendinga gegn Ísrael árið 1973 og svo aftur í kjölfar byltingarinnar í Íran árið 1979.

Fatih Birol, forstjóri Alþjóðaorkumálastofnunarinnar (IEA), segir að framboð á olíu hafi dregist saman um fimm milljónir tunna á dag í kreppunum tveimur. Þegar Rússar réðust inn í Úkraínu hafi um 75 milljarðar rúmmetra af jarðgasi horfið af alþjóðlegum mörkuðum.

Vargöldin í Íran og nágrenni hefur hins vegar þegar kippt um ellefu milljónum tunna úr umferð á dag og um 140 milljörðum rúmmetra af gasi.

„Þessi kreppa, eins og sakir standa núna, jafnast á við tvær olíukreppur og eina gaskreppu samanlagt,“ sagði Birol á viðburði í Ástralíu, að sögn breska dagblaðsins The Guardian.

Fólk vinni heima, keyri hægar og fljúgi minna

Alþjóðaorkumálastofnunin hvatti ríki heims til ýmis konar ráðstafana til þess að draga úr eftirspurn eftir olíu í síðustu viku. Lagði hún meðal annars til að fólk yrði hvatt til þess að vinna heima hjá sér, hámarkshraði á hraðbrautum yrði lækkaður tímabundið og dregið yrði úr flugferðum.

Birol segir að einfaldasta lausnin á kreppunni nú sé að opna Hormússund aftur fyrir siglingum.

Bandaríkjamenn og Ísraelar virðast ekki hafa gert sérstakar ráðstafanir vegna Hormússund áður en þeir ákváðu að hefja sprengjuárásir á Íran og myrða leiðtoga landsins.

Donald Trump Bandaríkjaforseti hefur haft í frekari hótunum við írönsk stjórnvöld ef þau halda áfram að teppa skipaumferð um Hormússund. Hann hefur ýmist sagt að Bandaríkin þurfi hjálpa bandamanna til að tryggja sundið og að þau þurfi ekki á aðstoðinna að halda.