Enn ein hring­ekja vega­tollaumræðu

Heitasta kartaflan í stjórnmálum hér á landi er enn og aftur komin til umræðu: vegatollar á helstu leiðum á höfuðborgarsvæðinu. Í frumvarpi fjármálaráðherra um nýtt innviðafélag er ráðgert að byrjað verði að innheimta slíka vegatolla eftir fjögur ár, þ.e. 2030. Þeir eiga að skila 13 milljörðum króna á ári til að fjármagna samgöngusáttmálann.

Stjórnmálamenn vilja samt lítið kannast við vegatollana og henda þessari heitu kartöflu á milli sín. Í viðtali við Vísi sagði Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra að ekki stæði til að innheimta vegatollana nema af nýjum framkvæmdum. Engu að síður eru í frumvarpi hans ítarlega útfærð áform um vegatolla á höfuðborgarsvæðinu á núverandi umferðaræðum.

Annar stjórnmálamaður, Vilhjálmur Árnason þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hefur mótmælt þessum áformuðu vegatollum kröftuglega. Hann hefur engu að síður verið ötull talsmaður vegatolla á Alþingi, ásamt Jóni Gunnarssyni.

Vilhjálmur segir að hugmyndir hans um vegatolla hafi gengið út á að á móti þeim lækki önnur gjöld á umferðina. Slík sé ekki raunin í nýju frumvarpi fjármálaráðherra. Þá segist Vilhjálmur óttast að farið verði að innheimta vegtolla án þess að það sé vegna framkvæmda í vegakerfinu.

Vegatollar eru meingallaðir

FÍB hefur margoft bent á gallana við vegatolla. Engan skildi því furða hvað stjórnmálamenn eiga erfitt með að tala fyrir þeim.

FÍB hefur bent á að vegatollar séu dýr og ómarkviss leið til að hafa tekjur af umferð eða stýra henni. Kostnaður við vegatolla felst m.a. í dýrum tækjabúnaði, hugbúnaði, tengingum, innheimtukostnaði, viðhaldi, endurnýjun og almennum rekstri. Aðrar leiðir til að hafa tekjur af umferð eru mun hagkvæmari, þ.e. eldsneytisgjöld og kílómetragjald.

Þá mismuna vegatollar vegfarendum eftir búsetu og ferðatilgangi og leggjast þyngst á þá sem hafa minna aflögu. Ávinningur af búsetu á ódýrari svæðum fer fyrir lítið.

Vegatollar raska umferðarflæði

Vegatollar á helstu leiðir á höfuðborgarsvæðinu koma sér illa fyrir fólk sem hefur ekki val um ferðatíma eða leiðir. Fyrirhugaðir vegatollar verða þannig fyrst og fremst skattur á íbúa utan miðborgarkjarna Reykjavíkur.

Fáheyrt er að ætla að innheimta sérstaka vegtolla til að byggja upp samgöngumannvirki á höfuðborgarsvæðinu. Umferðin skilar nú þegar nægum tekjum til að standa undir þessum útgjöldum. Vegatollar raska umferðarflæðinu og beina umferð þangað sem hún á ekki erindi.

Höfundur er framkvæmdastjóri FÍB.