Erlent

Horfði á búlgörsku hetjuna hrapa til dauða fyrir framan nefið á sér

Kolbeinn Tumi Daðason skrifar
Atanis Skatov var goðsögn í fjallamennsku í Búlgaríu.
Atanis Skatov var goðsögn í fjallamennsku í Búlgaríu.

Elia Saikaly, kanadískur kvikmyndagerðarmaður sem vinnur að heimildarmynd um leiðangur John Snorra Sigurjónssonar og samferðamanna hans á K2, lýsir taugaþrungnum augnablikum í fjallinu þegar búlgarskur göngumaður hrapaði fyrir framan nefið á honum. Sömuleiðis mistökum sem hafi mögulega bjargað lífi Saikaly og samferðamanna hans.

Saikaly fylgdi John Snorra eftir allt til föstudagsins 5. febrúar þar sem óvæntur skortur á súrefniskútum gerði það að verkum að kvikmyndagerðamaðurinn og fleiri ákváðu að fara ekki lengra ólíkt John Snorra og félögum. 

Saikaly segir frá þessu á heimasíðu sinni og sömuleiðis samskiptum sem þeir heyrðu í talstöðvum um nóttina.

Súrefniskúta hvergi að finna

Saikaly segir að rúmlega 25 manns hafi verið í búðum þrjú aðfaranótt 5. febrúar.

„Göngumenn neyddust til að hrúga sér inn í tjöld eins og sardínur í dós og við áttum að vera í búðunum með þeim,“ segir Saikaly og gerir þannig greinarmun á kvikmyndagerðarhópnum og göngugörpunum. 

Saikaly og félagar áttu að vera í eigin tjaldi sem þeir höfðu meðferðis. Örlögin hafi gripið í taumana því í ljós kom að súrefniskútar sem áttu að bíða þeirra voru ekki á umsömdum stað.

„Í ljósi þess að við komum seint á K2 og vorum í hraðri hæðaraðlögun sem var 100 prósent háð viðbótarsúrefni þá vissum við að værum dauðans matur ef við færum hærra,“ segir Saikaly. Vegna þessa hafi kvikmyndagerðarmennirnir hætt við frekari göngu upp fjallið.

„Mistök sem voru ekki okkar eigin björguðu mögulega lífi okkar.“

Af hverju í andskotanum eru ekki fleiri tjöld hérna?

Saikaly og tveir félagar hans færðu sig aðeins neðar og komu sér fyrir í tjaldi sínu í -35 gráðu frosti. „Brútal“ er orðið sem Saikaly notar yfir kuldann. Þeir hafi varla getað brætt ís. Það eina sem þeir gátu treysta á var að hjúfra sig hver upp að öðrum. Annar var aðeins nælonefnið í tjaldinu sem skyldi að ískalda mennina og veðrið í háum hæðum K2.

„Þetta var samt Disneyland samanborið við stöðu mála hærra í fjallinu,“ segir Saikaly. Hann vísar til þess sem þeir heyrðu í gegnum talsstöðvarnar úr yfirfullu tjaldinu í grunnbúðum þrjú. Fram hefur komið að þar þurftu John Snorri og félagar að deila tjaldi með fleirum og náðu fyrir vikið lítið sem ekkert að festa svefn og ná almennilegri hvíld fyrir framhaldið.

„Ég finn ekki fyrir tánum mínum. Ég hef ekki getað skipt um föt og ég er frjósa,“ heyrðist frá einum göngugarpinum.

„Af hverju í andskotanum eru ekki fleiri tjöld hérna,“ öskraði annar.

Tilbúnir að snúa við á hverri stundu

Saikaly segir að kvikmyndagerðamennirnir hafi verið í uppnámi út af súrefninu en nægjanlega reynslumiklir og skynsamir til að átta sig á að ekkert hafi verið hægt að gera. Leiðangri okkar var lokið. Nú snerist þetta um að bjarga lífi sínu.

Hann lýsir því að á tveimur og hálfri viku hefði tríóið komið sér á hæla Johns Snorra og félaga fyrir ferðalag þeirra upp úr grunnbúðum. Auk Johns Snorra voru feðgarnir Ali og Sajid Sadpara með í för. Sá fyrrnefndi er þjóðhetja í Pakistan.

„Þetta var metnaðarfullt plan því þeir höfðu verið í fjallinu síðan 5. desember og höfðu aðlagast vel. Við vorum, þrátt fyrir fimmtán ára reynslu af því að vera í mikilli hæð, mikla undirbúningsvinnu og metnað í að skjóta eins mikið og hægt var, tilbúnir að snúa við á hverri stundu.“

Um klukkan ellefu um kvöldið segir Saikaly að þeir hafi slökkt á talstöðvunum til að spara rafhlöðuna. Þeir hafi sætt sig við að muna ekki vita hvað yrði af leiðangri vina sinna fyrr en daginn eftir.

„Við vissum að þeir væru sjálfstæðir, hópur sem bæri af í styrk og hæfni og töldum að gríðarlega mikil reynsla þeirra, vilji og ákveðni myndi skila þeim heilum og höldnum.

Erfitt að velja réttar línur

Að morgni 5. febrúar hafi Saikaly og félagar pakkað saman tjaldinu og haldið áfram niður fjallið. Saikaly lýsir því að hafa farið afar alvarlega í ljósi þess að hann hafi fengið grjót í hjálminn sinn sem hefði myndað gat í hjálminum.

Hann segir erfitt að vita hvaða línur eigi að nota þegar maður er á niðurleið því svo margar línur sem lagðar hafa verið sé að finna í fjallinu. Þú verður að vera meðvitaður um og sætta þig við þá staðreynd að þú gætir tekið ranga ákvörðun. Reipið heldur ekki og þú endar dauður.

Saikaly segist hafa þrítryggt sig á leiðinni niður. Ef einhver vafi var á því hvaða reipi ætti að nota hafi hann fest sig í nokkrar línur á sama tíma en fylgt línunni sem þeir töldu þá nýjustu. Þakkar hann Pasang Kaji Shera félaga sínum fyrir aðstoðina við valið.

Allt í einu flaug líkami rétt fram hjá hausnum á Saikaly.

Engin viðvörun, ekkert öskur

Saikaly lýsir því að þremenningarnir hafi verið á leiðinni niður hinn svokallaða Svarta pýramída. Hann hafi verið að láta sig síga niður og treysta öryggislínunum fyrir lífi sínu. Þá hafi líkami flogið yfir höfuð hans án nokkurs fyrirvara.

„Það var engin viðvörun. Ekkert öskur. Ekkert hljóð. Aðeins sú hrollvekjandi sjón að sjá manneskju í rauðum dúngalla fljúga yfir höfði mér.“

Honum hafi brugðið og öskrað blótsyrði.

Um var að ræða búlgarska fjallgöngukappann Atanas Skatov. Hann hafi farið rétt fram hjá Pasang Kaji sömuleiðis.

Saikaly segist hafa fylgst með í tíu til fimmtán sekúndur þar sem líkami Skatov veltist um á grjóthörðum og ísilögðum brekkum K2. Hann hafi hugsað til unnustu Skatov sem beið hansn í grunnbúðum. Það sem gerst hafði fyrir Skatov sé martröð hvers göngumanns.

Líkami Skatov hafi kastast út úr rauðum dúngalla Búlgarans. Gallinn hafi orðið eftir í hlíðinni á meðan Skatov rann áfram niður fjallið.

Augnabliki síðar farinn

Saikaly segir þá hafa skömmu síðar hitt göngufélaga Skatov, Lakpa Dendi. Hann hafi sýnt þeim myndband sem hann tók af Búlgaranum augnablikum áður en hann hrapaði. Þá var hann í góðum gír. Hafði fest sig í öryggislínu og ekkert óvenjulegt að sjá í myndbandinu.

Að sögn Saikaly er Lakpa einn vingjarnlegasti maður sem hann hefur hitt og um leið einn færasti klifurkappinn.

„Eitt augnablik var Atanas þarna og augnabliki síðar var hann farinn,“ hefur Saikaly eftir Lakpa.

Ferilskrá Skatovs. Hann hafði komist á tíu af fjórtán átta þúsund metra tindum heimsins.

Saikaly segir ómögulegt að útskýra nákvæmlega hvað gerðist þar sem enginn varð vitni að síðustu hreyfingum Skatov áður en hann féll. Flestir telji að hann hafi gert mistök þegar hann var að færa sig á milli lína. Saikaly segist endurtekið hafa athugað hvort hann væri að gera mistök á leiðinni niður.

Saikaly segist hafa sýnt Skatov sérstaklega mikinn áhuga þar sem landi hans, fjallagarpurinn Ivan Tomov, hafi farist í göngu á Lhotse árið 2019. Saikaly segir frá tveimur ferðum til Búlgaríu til að hitta foreldra Tomov í þeim tilgangi að segja sögu hans og heiðra minningu.

Það sé kaldhæðnislegt að Ali Sadpara, sem var í hópnum með John Snorra, hafi verið lykilmaður í frásögninni af Tomov. Þeir hafi verið saman í tjaldi á Lhotse nóttina áður en Tomov dó.




Fleiri fréttir

Sjá meira


Velkomin á Vísi. Þessi vefur notar vafrakökur. Sjá nánar.