Ferðaþjónusta: Tvær hliðar á peningnum

Það var eins og gerst hefði í gær. Við hjón keyptum Fossatún í Borgarfirði í lok árs 2001. Þá eins og nú var litið vonaraugum til framtíðar ferðaþjónustu á Íslandi. Í sumarlok 2003 voru hugmyndir okkar tilbúnar. Við sóttum um í verkefni sem ríkisstjórnin stóð fyrir til uppbyggingar á ferðaþjónustu. Útlistuðum hugmyndir og áætlanir á umhverfi, aðstöðu, nýsköpun, afþreyingu og rekstri. Svar kom frá Byggðastofnun í formi þurrkuntulegrar höfnunar.

Við óskuðum eftir útskýringu á hvað gerði okkur vanhæf að þeirra mati. Í svari sérfræðingsins stóð: „…ástæðan er fyrst og fremst sú að við greiningu umsóknar þinnar kom berlega í ljós að stór hluti starfsemi þinnar er í klárri samkeppni við aðila á Vesturlandi.“

Í mörg ár höfum við gengið með það í maganum að byggja upp tröllagarð í Fossatúni. Árið 2009 fengum við styrk, hálfgerð verðlaun sem nýsköpunarverkefni. Iðnaðarráðuneytið og Ferðamálastofa höfðu markað stefnu um að ýta úr vör stærri gerð verkefna og fylgja þeim til loka. Stuðla að uppbyggingu svokallaðra „segla“, þ.e. áfangastaða með aðdráttarafl sem jafnframt styrktu nærumhverfið. Styrkurinn og mótframlagið, margföld styrkjaupphæðin, leiddi til þess að hægt var að ýta úr vör. Forsendur ráðuneytisins: Eftirfylgni verkefnisins – gufuðu upp og eftir stóð hálfköruð hugmynd.

Óvinveitt einkaaðilum

Áunnin reynsla á vettvangi styrkja leiddi til þess að við ákváðum að hætta umsóknum. Niðurstaðan: Ferkantað kerfi, óvinveitt einkaaðilum í ferðaþjónustu; tímafrek vinna og útlagður kostnaður; ólíklegir fengnir styrkir aldrei nema hluti upphaflegrar áætlunar og því íþyngjandi.

Undantekningin sannar regluna, hugsuðum við í byrjun síðasta árs þegar auglýsing frá Vaxtarsamningi Vesturlands um Öndvegisstyrk birtist. Þar stóð: „Verkefnið þarf að grundvallast á vel unninni viðskiptaáætlun, hafa skírskotun til svæðisins, og nýsköpunar í atvinnulífi þess, ásamt því að skapa störf. Einstaklingar og starfandi fyrirtæki eða samstarf fleiri fyrirtækja geta sótt um styrki.“

Við slógum til. Lögðum inn útfærða hugmynd um tröllagöngu. Helli, gönguleið, styttur af tröllum, upplýsingar – upplifun tengda þjóðsagnaarfinum, frítt fyrir gesti. Til viðbótar við helmings fjárframlag létum við það loforð fylgja að kæmi til styrkveitingar myndum við taka upp heilsársopnun í Fossatúni og styrkja þannig ferðaþjónustuumhverfið á Vesturlandi. Heilsársopnun þýðir: Taprekstur utan háannar í einhver ár áður en svar fæst við því hvort fyrirkomulagið standi undir sér.

Níu orða höfnun

Við fengum níu orða höfnun. Aftur ákváðum við að fara fram á útskýringu. Svarið kom: „…að engir formlegir samstarfsaðilar voru í verkefninu og verkefnið byggðist á verulegum framkvæmdum vegna fjárfestinga eins félags og þá gátu samkeppnissjónarmið haft þar áhrif.“

Þetta kom tröllslega spánskt fyrir sjónir. Í umsóknarferlinu hringdum við í forsvarsmann Vaxtarsamnings Vesturlands til að fá staðfestan skilning á texta auglýsingarinnar: „Einstaklingar og starfandi fyrirtæki eða samstarf fleiri fyrirtækja geta sótt um styrki.“ Forráðamaður sagði að þetta þýddi nákvæmlega það sem þarna stóð. Við skrifuðum til baka og vísuðum til þessara samskipta. Forstöðumaðurinn svaraði að stjórn Vaxtarsamnings Vesturlands hefði eftir að umsóknir bárust ákveðið breyta auglýstum forsendum og takmarka við samstarf aðila. Útiloka þannig einstaklinga og einstök fyrirtæki sem lagt höfðu inn umsóknir. Forstöðumaður frábað sér útskýringar á hvernig samkeppnissjónarmið voru metin okkur til vansa og kvaðst ekki mundu eiga frekari samskipti um þetta mál!

Svona eru sem sagt dæmisögurnar úr raunveruleikanum. Er alltumlykjandi styrkjakerfi á forræði ríkisins rétta leiðin? Eitt er að safna í sjóði, annað að útdeila. Á hugmyndin ekki að vera verðugri en umsækjandinn? Er rétt aðferðafræði að nánast útiloka einstaklinga í rekstri frá aðgengi? Reynslan er ólygin og afleiðingin sú að landeigendur hafa ákveðið að styrkja sjálfa sig milliliðalaust. Það eru nefnilega tvær hliðar á peningnum og það þarf að ræða þær báðar.