Hönnun er undirstöðugrein

Það sem er hannað í dag stjórnar á morgun. Hlutir, ferlar, húsnæði og umhverfi framtíðarinnar mótast af ákvörðunum sem við tökum hér og nú. Hönnunarhugsunin sem ræður ríkjum í okkar samtíma hefur úrslitaáhrif á lífshætti og lífsskilyrði næstu áratuga. Matvælin sem við þróum og hönnum í dag hafa áhrif á vistkerfi, hvernig við miðlum upplýsingum hefur áhrif á skilning, hönnun skóla hefur áhrif á nám og þekkingu, heimilin sem við hönnum hafa áhrif á vellíðan, hönnun ferðaþjónustu ræður hvort við förum vel eða illa út úr því að fá milljónir manna í heimsókn árlega.

Menntun hönnuða er augljóslega grundvallaratriði fyrir samfélag framtíðarinnar. Þetta skilja umsækjendur um háskólanám: Á síðustu árum hafa fjórum sinnum fleiri sótt um nám í Hönnunar- og arkitektúrdeild Listaháskóla Íslands en hægt hefur verið að taka við. Þessir umsækjendur átta sig á að hönnun er ein mikilvægasta atvinnugrein framtíðarinnar og að sóknarfærin eru mikil. Það sem umsækjendur skilja verða yfirvöld að skilja líka. En þau eru ekki alveg búin að ná þessu, að hönnun er mikilvæg atvinnugrein og mikilvæg atvinnulífinu. Kannski hjálpar að hafa í huga orð Steve Jobs: „sumir halda að hönnun snúist um hvernig hlutir líta út, en auðvitað er hönnun, þegar kafað er dýpra um hvernig hlutirnir virka“.

Skilningsleysi stjórnvalda

Listaháskólinn er fjarri því að fá þau framlög sem nauðsynleg eru til að geta skapað hönnunargreinum nauðsynleg vaxtarskilyrði. Nýsköpun og þróun krefst rannsókna. Til að geta veitt nemendum þá menntun sem kemur þeim í fremstu röð þurfa starfsskilyrði þeirra sem fást við rannsóknir og kennslu að vera fyrsta flokks. Á meðan sú menntun sem í boði er er samkeppnishæf við fyrsta flokks hönnunarháskóla í nærliggjandi löndum eru aðstæður til rannsókna það ekki.

Naum framlög til Listaháskólans lýsa því miður fullkomnu skilningsleysi stjórnvalda á hlutverki hönnunar og lista í mótun framtíðar. Skertir möguleikar skólans til þekkingarsköpunar á sviði hönnunar er tap fyrir samfélagið í heild sinni. Erlendis sjáum við mörg dæmi um hvernig innleiðing hönnunarhugsunar hefur leitt til umbóta í atvinnulífi og stjórnsýslu. Hönnunarhagkerfið (Design economy) fer vaxandi í Evrópu þar sem litið er á hönnun í sem víðasta samhengi sem hreyfiafl nýsköpunar og innan Evrópusambandsins hefur verið stutt hressilega við að auka hlutverk hönnunar í viðskiptum og opinberu lífi.

Í dag fær Listaháskólinn miklu lægri framlög til rannsókna og þróunar en aðrir háskólar. Það verður að breytast.