Skýr vísbending um að markmið kjarasamninganna hafa náðst

Kaupmáttur launa er nú orðinn hærri en hann hefur verið nokkurn tíma áður. Launa- og kaupmáttarþróun á síðasta ári var launþegum almennt verulega hagstæð. Regluleg laun landsmanna voru að jafnaði 7,9% hærri á öðrum ársfjórðungi 2015 en á sama fjórðungi 2014, sem gaf að meðaltali 5,8% kaupmáttaraukningu á því tímabili. Kaupmáttur á út frá launavísitölu varð hæstur í ágúst 2007 og náði svo aftur sama stigi í nóvember 2014 og hefur aukist mikið síðan. Þetta kemur fram í Hagsjá Landsbankans. Fram kemur í Hagsjánni að skýr vísbending sé um að markmið kjarasamninganna á almenna markaðnum um meiri hækkun launa til þeirra lægst launuðu hafa náðst.

Almenni markaðurinn hækkar mest frá síðasta ári

Fram kemur í Hagsjánni að regluleg laun voru að meðaltali 4% hærri á þriðja ársfjórðungi 2015 en á fjórðungnum á undan og jókst kaupmátturinn um 2,8% á þessu tímabili. Árshækkun allra frá öðrum ársfjórðungi 2014 var eins og áður segir 7,9%. Hækkunin var 8,3% á almennum vinnumarkaði og 6,7% hjá opinberum starfsmönnum. Þar af hækkuðu laun ríkisstarfsmanna um 5,9% og laun starfsmanna sveitarfélaga um 7,4%. Í tölum þriðja ársfjórðungs 2015 gætir áhrifa kjarasamninga á almennum vinnumarkaði sem voru undirritaðir í maí og júní. Þá gætir einnig áhrifa af endurskoðun starfsmatskerfis sveitarfélaga, auk áhrifa úrskurðar gerðardóms um launahækkanir félagsmanna í Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga og 18 stéttarfélaga í Bandalagi háskólamanna.



Sé litið á þróun þessara hópa til aðeins lengri tíma má sjá að frá upphafi ársins 2011 hafa þeir þróast með mjög álíkum hætti. Þannig munar einungis 1,4% á launahækkunum almenna markaðarins og hins opinbera á þessu tímabili. Munur getur myndast á milli hópanna á ákveðnum tímabilum, en hann jafnast yfirleitt fljótlega aftur.

Verkafólk hækkar mest í launum, sérfræðingar minnst

Sé litið á launahækkanir starfsstétta milli 3. ársfjórðungs 2014 og 2015 sést að munurinn á milli þeirra er töluverður. Verkafólk og þjónustu- og afgreiðslufólk hefur hækkað sýnu mest og sérfræðingar og stjórnendur minnst. Þessar tölur eru þannig vísbending um að markmið síðustu kjarasamninga um leiðréttingu launa þeirra lægst launuðu hafi náðst að einhverju leyti.

Fjármálaþjónustan sker sig úr

Mælingar fyrir atvinnugreinar byggja á öllum starfsmönnum innan viðkomandi greinar, þannig að sérhver atvinnugrein inniheldur margs konar starfsstéttir. Sé litið á þróunina frá 3. ársfjórðungi 2014 hafa laun hækkað mest í samgöngum og flutningum, eða um 9,4%, enda mikill uppgangur í ferðaþjónustu. Hækkanir í hinum ýmsu greinum eru á bilinu 8-9% nema í fjármálaþjónustu þar sem hækkunin er einungis 4,7% eða nákvæmlega helmingurinn af hækkuninni í samgöngum og flutningum. Kjarasamningur Samtaka starfsmanna í fjármálaþjónustu og SA var reyndar ekki gerður fyrr en í lok 3. ársfjórðungs þannig að áhrifa hans gætir ekki.

Fram kemur í Hagsjánni að þessar tölur séu skýr vísbending um að markmið kjarasamninganna á almenna markaðnum um meiri hækkun launa til þeirra lægst launuðu hafa náðst. Þar að auki sé kaupmáttarþróunin einstaklega hagstæð, 5,8% kaupmáttaraukning á einu ári er mikil hækkun í sögulegu samhengi. Viðræður fara nú fram um endurskoðun kjarasamninga í upphafi næsta árs og teflir í tvísýnu í því sambandi. Þar er m.a. tekist á um lækkun tryggingargjalds sem aðilum vinnumarkaðar finnst nauðsynleg aðgerð til þess að auka möguleika fyrirtækjanna til launagreiðslna án þess að verðbólga fari úr böndum.