„Við viljum ekki vera vont fólk“

Í mörg ár hefur staðið til að loka Hegningarhúsinu við Skólavörðustíg. Nú hyllir loks undir að af því verði á næsta ári og ekki seinna vænna, því aðstaðan þar er ekki mönnum bjóðandi. Stöð 2 fór í heimsókn í Hegningarhúsið í dag.

Hegningarhúsið er mótttökufangelsi sem þýðir að það er fyrsti viðkomustaður allra sem dæmdir eru til fangavistar á Íslandi. Aðstaðan þar er með þrengsta móti og algengt að einangrunarklefar séu nýttir í almenna afplánun. Magnús Páll Ragnarsson varðstjóri fangelsisins segir það algjört ófremdarástand að bjóða mönnum upp á slíkt en þannig hafi það verið í mjög langan tíma.

Vegna plássleysis er sömuleiðis tvímennt í klefa á Skólavörðustíg, sem Páll Winkel fangelsismálastjóri segir ekki í samræmi við reglur og viðmið. „Lög gera ráð fyrir að menn séu að jafnaði einir í klefa, en það er bara ekki í boði.“

Stenst ekki heilbrigðiskröfur

Heimsóknarherbergið í Hegningarhúsinu er bæði þröngt og dimmt og þykir ekki boðlegt fyrir börn að hitta foreldra sína í afplánun. Það stendur til bóta þegar nýtt fangelsi opnar á Hólmsheiði, því þar verður heimsóknaríbúð. Sturtuaðstaðan í Hegningarhúsinu er sömuleiðis vart boðleg til samnýtingar fyrir 12 manns en þannig er staðan þó.

„Þetta stenst auðvitað ekki kröfur heilbrigðiseftirlitsins, frekar en margt annað hér,“ segir fangelsismálastjóri. „En það er lítið um húsnæði frá 1870 sirka sem stenst nútímakröfur, og það er mikið álag hérna.“

Verst er þó ástandið í þeim klefum þar sem eru þrálátar rakaskemmdir og myglusveppur, en engin loftræsting er í klefunum. „Svo náttúrulega lekur þakið og það drýpur hérna niður veggina og kemur inn í klefana hjá okkur,“ segir Magnús Páll og bætir við að þannig hafi það verið í mörg ár.

Ófremdarástand í einhverja mánuði enn

Fyrirhugað er að nýja fangelsið á Hólmsheiði verði afhent í byrjun næsta árs. Þó er útlit fyrir að það tefjist eitthvað og ekki von á því að starfsemi hefjist þar af fullum krafti fyrr en með vorinu. Fyrsta forgangsmál í fangelsismálum er að koma kvennadeild í gagnið, því ekkert kvennafangelsi er nú starfrækt á Íslandi. Opnun gæsluvarðhaldsálmu er næst í forgangsröðinni.

Hegningarhúsið verður þá tæmt eftir því sem tök eru á, ófremdarástandið sem þar hefur verið í áraraðir mun þó vara í einhverja mánuði enn áður en skellt verður endanlega í lás.

Viljum ekki vera vont fólk

En af hverju er ástandið svona? „Það er vegna þess að við höfum svolítið verið óhreinu börnin hennar Evu. Fólk hefur ekki haft áhuga á þessum málaflokki, og það hefur skilað sér svona," segir Páll Winkel. „Og það er einmitt þess vegna sem við ákváðum bara að vera býsna hreinskilin í upphafi þessar ferils og segja satt frá. Vera ekkert að sykurhúða þetta ástand, og það er loksins að skila sér nú í því að við erum að fá nýtt fangelsi.“

Hann segir fangelsið á Hólmsheiði verða algjöra byltingu í starfsemi fangelsismála. „Ég held að þetta sé stærsta og mesta framfaraskrefi í okkar geira frá 1874, þegar þetta fangelsi opnaði.“

Á þeim rúmu 140 árum sem liðin eru frá opnun Hegningarhússins hefur margt breyst og af ástandinu þar má sjá að bylting í fangelsismálum er löngu tímabær. „Við erum með ákveðnar skuldbindingar, og við viljum ekki vera vont fólk. Við viljum bara gera hlutina eins og á að gera þá, og við eigum að skammast okkar fyrir þetta ástand. Og ég held að við gerum það flest núna.“