Út af standa nærri sex hundruð mál

Í byrjun febrúar biðu 580 lög og reglugerðir Evrópusambandsins (ESB) upptöku í EES-samninginn samkvæmt því sem fram kemur í skýrslu Gunnars Braga Sveinssonar utanríkisráðherra um utanríkis- og alþjóðamál. Skýrslan var kynnt og rædd á Alþingi í gær.

„Framkvæmd EES-samningsins hefur ekki verið með öllu hnökralaus undanfarin misseri og sést það einna best á því að tafir eru á upptöku gerða í samninginn og jafnframt á innleiðingu gerða sem teknar hafa verið upp í samninginn,“ segir í skýrslu ráðherra.

Tafir eru sagðar skýrast af því að gerðum ESB hafi fjölgað og að EES-/EFTA-ríkin séu lengur en áður að ljúka skoðunar- og afgreiðsluferli sínu, áður en reglugerðir og lög eru felld inn í EES-samninginn.

Fram kemur að EES-samningurinn skilgreini ekki hversu langan tíma eigi að taka að fella gerðir inn í samninginn, en í ljósi þess að eitt markmiða hans sé að tryggja samræmda löggjöf og samsvarandi réttindi einstaklinga og fyrirtækja á innri markaðnum, sé ástæða til að hafa áhyggjur af þróuninni. Þá þrýsti framkvæmdastjórn ESB í auknum mæli á EES-/EFTA-ríkin um hraðari upptöku miðað við það sem verið hefur.

„Nær 500 gerðir voru teknar upp í samninginn árið 2012, og um 400 árið 2013, en að meðaltali hefur fjöldi upptekinna gerða verið 360 á ári,“ segir í skýrslu ráðherra.

Þá er fjallað um fjölgun álitaefna varðandi stjórnskipulegar heimildir í EES-samstarfinu, en þar ber hæst innleiðingu reglna um sameiginlegt eftirlit með fjármálamörkuðum. Aðrar reglur, þar sem álitamál hefur verið hvort þær rúmist innan heimilda stjórnarskrár Íslands vegna valdframsals, eru flugöryggisreglur, skráningarkerfi með losunarheimildum, reglugerð um barnalyf, reglugerð um skipaeftirlit og reglugerð um ríkisaðstoð.

Samkvæmt heimildum blaðsins er fundað mjög reglulega á vettvangi EES/EFTA vegna innleiðingarinnar á fjármálamarkaðaeftirlitinu. Nærri lætur að fundað sé vikulega um þessar mundir. Málið hefur hins vegar verið í skoðun og vinnslu frá því á árinu 2012.

Í skýrslu utanríkisráðherra kemur fram að dráttur á upptöku reglnanna í EES-samninginn hafi leitt til þess að ekki hafi verið unnt að taka fjölmargar gerðir á sviði fjármálamarkaðarins upp í samninginn.

Verkefni utanríkisþjónustunnar í samningum við ESB, Noreg og Liechtenstein, er að finna verklag við innleiðinguna sem ekki kalli á breytingu á stjórnarskrá. Komið hafa fram áhyggjur fræðimanna og annarra af því að EES-samningurinn kunni að lokast að hluta dragist verkefnið úr hófi, en heimildir blaðsins í utanríkisþjónustunni herma að of snemmt sé að hafa slíkar áhyggjur. 

Alvanalegt sé að nokkuð langan tíma geti tekið að semja um innleiðingu reglna. Hversu langan tíma verkefnið kunni að taka, eða hver áhrifin af því að ná ekki saman verði, eru heimildarmenn hins vegar ófáanlegir til að tjá sig um. Hingað til hafi hins vegar alltaf náðst saman um erfið mál.

Það sem flæki málið við innleiðingu reglnanna er að völd færast til stofnana á þriðja stigi en ekki til framkvæmdastjórnarinnar. Bindandi ákvarðanir eigi því að vera á hendi stofnana Evrópusambandsins, en ekki EES. Stjórnskipunarvandi Norðmanna sé einnig til staðar, þótt hann sé minni en Íslands, en minnst sé vandamálið fyrir Liechtenstein að innleiða reglurnar. Þar sé líka snertiflöturinn mestur því í landinu starfi vogunarsjóðir sem missi atvinnuleyfi upp úr næsta sumri ef reglurnar hafa ekki á þeim tíma verið innleiddar í EES-samninginn.

Innanhússþrýstingur á að lausn finnist í málinu er því sagður mestur frá Liechtenstein, en um leið séu allir af vilja gerðir að finna lausnina, hvort sem það eru Íslendingar, Norðmenn eða ESB.