Naumhyggja í leikskólanum, ofgnótt heima…eða öfugt

Það er athyglisvert hversu margt fjársterkt fólk virðist aðhyllast Hjallastefnuna. Á nýlegri mynd frá stjórnarfundi stefnunnar má sjá nokkra gamla víkinga, fulltrúa í stjórn. Margrét Pála er sterkur foringi og hefur haslað sér völl sem leiðtogi um skólamál og uppeldi hér og jafnvel erlendis.

Eitt af því sem mjög einkennir Hjallastefnuna er ákveðin naumhyggja; efniviður er af skornum skammti en áhersla á félagsleg samskipti sem er líka meginstef í Aðalnámskrá leikskóla (2011). Margrét Pála er höfundur Hjallastefnunnar og hefur m.a. búið til sérstakt orðfæri sem notað er í Hjallaskólum og af þeim sem aðhyllast þessi fræði. Margt af því er býsna gott en annað virðist mér fela í sér sterkt valdboð, tryggja hlýðni og hóphegðun frekar en að ýta undir sjálfstæða hugsun. Ég velti fyrir mér hvort víkingar sæki í þessa stefnu sem ákveðna aflausn og fái möguleika á að „kjarna sig“ í skjóli hennar. Þessar vangaveltur urðu innblástur að þessum skrifum þó að hvorki víkingar né Hjallastefna sé hér aðalatriði heldur er þetta ákall um aukið fé til efniskaupa fyrir leikskólabörn svo við megum stuðla að víðsýni og eflingu barna en ekki síst jöfnun.

Jöfnun uppeldisskilyrða

Í lögum um leikskóla kom áður fram að markmið leikskólastarfs væri m.a. að jafna uppeldisskilyrði barna, „að stuðla að umburðarlyndi og víðsýni barna og jafna uppeldisaðstöðu þeirra í hvívetna“ (1994). Þessi áhersla um jöfnun skilaði sér m.a. inn í Aðalnámskrá leikskóla með þeim hætti að talað var um að aðgengi barna að tölvum í leikskóla skyldi tryggja jöfnuð því „aðeins hluti barna hefur aðgang að tölvu á heimili sínu“ (1999). Leikskólasamfélögum var þá ætlað að tryggja öllum börnum ákveðið tölvulæsi.

Þessi áhersla um jöfnuð féll út í nýjum lögum um leikskóla og eftir stendur setningin „að stuðla að víðsýni barna og efla siðferðisvitund þeirra“ (2008). Þetta er miður því við þurfum að gæta að jöfnuði, tryggja öllum börnum ákveðið ríkidæmi sem sumir hafa völ á heima en aðrir ekki. Í skólum tryggir samfélagið sér samskipti við þegna sína frá unga aldri. Þar leiðum við saman börn frá heimilum þar sem ofgnótt er af öllu; hljóðfæri, bækur, tölvur, kubbar, bílar, dúkkur, málverk, sérhönnuð húsgögn, stækkunargler, sjónaukar, grasflatir, ljósaborð, utanlandsferðir, sumarbústaðir…svo margt að það verður sérstök aðgerð að „kjarna sig“ í framboðinu. Önnur börn eiga minna og hafa ekki þann lágmarksaðgang sem æskilegt getur talist til náms og örvunar.

Leikur krefst leikefnis

Leikur er mikilvægasta námsleið barna (Aðalnámskrá leikskóla, 2011). Eins og við tölum um bóknám má líka tala um leiknám. Góðar bækur hvetja til hugsunar og ýta undir nám, bækur opna okkur víddir sem við missum annars af; öflugt leikefni styður börn í samleik, ýtir undir hugsun og þekkingarsköpun. Leikur barna með gott leikefni getur tryggt þeim færni í samvinnu, þekkingu og nám. Leikefni á ekki að koma í staðinn fyrir kennara en félagsleg samskipti þurfa efnislegan stuðning og það er viðurkennt í bóknámi en þarf aukna viðurkenningu í leiknámi.

Í núverandi fjárhagsáætlun borgarinnar er gert ráð fyrir u.þ.b. 35 þúsund krónum til efniskaupa fyrir hverja leikskóladeild árlega. Þetta er lág upphæð og margt sem verður „ekki í boði“. Barnabók kostar nokkur þúsund krónur, góð alfræðibók kostar meira, litir, perlur og pappír kostar. Kubbar, sem styðja við formskyn, stærðfræði og hugtakaþekkingu ásamt margs konar úrvinnslu og samvinnu, kosta nokkur hundruð þúsund. Mottur, sem afmarka leik, kosta, hillur, sem styðja við aðgengi, kosta, efniviður til sköpunar eyðist og kostar því mikið. Leikefni gengur úr sér við notkun margra barna og eðlileg endurnýjun er stöðugt nauðsynleg.

Rjátl með leikefni eða öflugt leiknám

Við þurfum fjölbreytt leikefni fyrir leikskólabörnin okkar og það þarf að áætla fjármagn til þess. Öflugt umhverfi er stuðningur við félagslegt nám. Stundum er talað um efnislegt umhverfi sem „þriðja kennarann“, þá eru hinn eiginlegi kennari og barnið, hinir tveir og þessir þrír kennarar skapa þekkingu saman, kenna og nema í samspili. Við þurfum að tryggja börnum bestu aðstæður og leiknám í leikskólunum. Þeir sem kjósa naumhyggju eiga völ á að skapa sér hana heima.