"Misjöfn eru morgunverkin“

Morgun einn fyrir skömmu, milli klukkan fjögur og hálf átta, einhvers staðar í 101 Reykjavík, lagði ákafur stuðningsmaður Íslands hart að sér til að tryggja að hann og félagar hans kæmu langtímaverkefni sínu í höfn. Þessi síðasta vinnutörn eða lokahnykkur myndi færa öllum sem að verkinu höfðu komið mikinn heiður og sóma. Þeir höfðu beðið lengi eftir því að ná svona langt.

Ég vísa að sjálfsögðu til uppdiktaðs erlends fræðimanns sem var að vinna að doktorsverkefni sínu eða ritverki um íslenskar bókmenntir eða sögu. Ég veit þó ekki fyrir víst hvort nokkur þeirra fjölmörgu erlendu eða íslensku fræðimanna sem starfa á Árnastofnun var í raun og veru að ljúka langtímaverkefni sínu þennan tiltekna morgun. En, miðað við að það hafa verið meira en 50 erlendir gestafræðimenn á stofnuninni á þessu ári, er það fremur líklegt.

Líkt og með íslenska knattspyrnumenn hafa rannsóknir á íslenskum fræðum aldrei verið jafn vinsælar og vandaðar og nú. Þau okkar sem eru ögn tekin að reskjast – ég bendi á að ég sá Arnór Guðjohnsen spila á móti Svíþjóð árið 1994 og horfði á Eið Smára leika með Val – verðum rækilega vör við hinn mikla alþjóðlega áhuga á öllu sem snertir íslenska menningu.

Ég hef notið þeirra forréttinda að hafa fengið að læra íslensku á Íslandi og síðan stunda rannsóknir hér af og til. Ég er afar þakklátur fyrir þá aðstoð og stuðning sem ég hef fengið frá íslenskum starfsfélögum mínum, frá Stofnun Sigurðar Nordals og Fornleifastofnun Íslands. Ég hef fylgst með því hvernig hinn almenni áhugi á Íslandi hefur margfaldast og hið sama á við, að mínu mati, um fræðistörfin.

Sjálfur er ég lektor í miðaldasögu við háskólann í Birmingham og er svo gæfusamur að hafa tvo doktorsnema í íslenskum fræðum, annan frá Bandaríkjunum með meistarapróf frá Háskóla Íslands, og hinn frá Bretlandi, svo staðráðinn í að læra nútímaíslensku að hann hefur nýlega tekið sér hlé frá formlegu námi og sest að í Dölunum.

Einstakir eiginleikar

Á sjálfri Árnastofnun erum við til dæmis núna fjögur gestkomandi sem höfum sérstakan áhuga á íslenskri miðaldasögu, frá Bandaríkjunum, Kanada, Frakklandi og Bretlandi. Þetta er meiri gestagangur en ég hef áður gert mér grein fyrir. Við erum með ólíkan akademískan bakgrunn. Hin þrjú fást við rannsóknir sem munu vekja áhuga fræðimanna og stúdenta á allt öðrum fræðasviðum en ég fæst við, þegar niðurstöður þeirra birtast á ensku í víðlesnum alþjóðlegum fræðitímaritum.

Þegar ég hugsa um það þá gæti það reynst þrautin þyngri að finna fjóra fræðimenn með svo mikinn áhuga á sambærilegum hluta Bretlands, og alls ómögulegt ef þeir þyrftu að koma úr jafn ólíkum áttum. Þann mánuð sem ég hef nú dvalið á Íslandi hef ég heyrt fjölmörg fræðileg erindi í hæsta gæðaflokki um íslensk efni, ætluð bæði almenningi og fræðimönnum.

Í síðustu viku hlustaði ég til dæmis á fyrirlestur forvarðar frá Tékklandi sem hafði boðið fram sérþekkingu sína til viðgerða á Flateyjarbók, einni af allra mikilvægustu heimildum um norræna sögu og menningu – sem er sérlega fallegt handrit að auki. Ákafi hans og áhugi á viðfangsefninu í bland við stolt yfir að hafa fengið að taka þátt í viðhaldi bókarinnar var smitandi.

Ég fæ oft á tilfinninguna að margir Íslendingar séu furðu lostnir yfir því að útlendingar skuli leggja stund á íslensk fræði. Ég get bara svarað fyrir mig í því sambandi. Sjálfur fæst ég við sagnfræði vegna þess að ég hef áhuga á fólki, hvernig það hegðar sér og af hverju það gerir það sem það gerir. Íslensk saga, fornleifafræði og handritamenningin bjóða upp á sumar af bestu leiðunum til að skilja hlutskipti mannsins. Þessir eiginleikar íslenskrar menningar eru bæði einstakir og alþjóðlegir, rétt eins og ást manns á íþróttafélaginu sínu.