Konur hjóla

Í Fréttablaðinu 28. febrúar skrifaði Þorbjörg Helga Vigfúsdóttir borgarfulltrúi grein um hjólaverkefni sem borgarráð samþykkti á kvennafrídeginum fyrir ári og kallast „Fröken Reykjavík á hjóli“. Í greininni leggur hún út af því að fleiri karlar en konur hjóla að jafnaði allt árið. Þær niðurstöður komu fram í könnun á ferðavenjum sem gerð var í nóvember-desember 2011[1]. Þar svöruðu um 17% karla/drengja og um 8% kvenna/stúlkna að þau hjóluðu allt árið um kring (spurning 24).

Út frá þessum niðurstöðum dregur hún ályktanir um að konur hjóli minna en karlar vegna ójafnrar verkaskiptingar á heimilum. Eins telur hún ólíklegt að verkefnið skili tilætluðum árangri vegna þess að ójöfn verkaskipting á heimilum komi í veg fyrir að konur hjóli þótt þær gjarnan vildu. Það má í sjálfu sér draga í efa að verkaskipting inni á heimilum sé eins ójöfn og þarna er haldið fram þótt það sé sjálfsagt mismunandi eftir heimilum. Hér er þó ekki fengist um það.

Lítill munur

Mér sýnist að Þorbjörg hafi ekki gefið sér nægan tíma til að kanna bakgrunn þeirra gagna sem hún vísar til eða þá ekki haft nægilega góðar upplýsingar við höndina. Það er einfaldlega ekki hægt að draga ályktanir út frá ferðavenjukönnun um áhrif verkaskiptingar kynjanna á ferðavenjur. Í könnuninni voru íbúar á aldrinum 6-80 ára spurðir um ferðavenjur sínar (sp. 24). Um 53% kvenna/stúlkna voru að heita má ekki í barneign (yngri en 24 ára og eldri en 55 ára). Það gefur augaleið að ójöfn verkaskipting kynjanna á heimilinu kemur ekki í veg fyrir að stúlkur eða ömmur hjóli. Í raun var tiltölulega lítill munur á kynjunum þegar árið var skoðað í heild, þegar þeim var bætt við sem svöruðu að þau hjóluðu aðeins hluta úr ári þ.e. á sumrin (sp. 24). Um 59% kvenna/stúlkna hjóla árið um kring eða hluta úr ári en sama hlutfall hjá körlum/drengjum er um 64%. Munurinn á kynjunum er því mun meira áberandi á veturna en á sumrin.

Ekki er ólíklegt að ólík verkaskipting kynjanna á heimilum geti haft einhver áhrif á möguleika kvenna í barneign til að hjóla í vinnu eða skóla. Það getur þó engan veginn útskýrt þann mun sem er á kynjunum í könnuninni. Þar eru aðrar skýringar líklegri almennt, s.s. dreift skipulag höfuðborgarsvæðisins, ófullkomin aðstaða til hjólreiða, neikvæð afstaða almennings til hjólreiða (af ýmsum ástæðum), skortur á hjólandi fyrirmyndum fyrir konur og stúlkur, kröfur samfélagsins um útlit og um hvað sé kvenlegt o.fl. o.fl. Það er áhugavert að skoða hvers vegna konur hjóla minna en karlar en til þess þarf að gera sérstaka athugun því ferðavenjukönnun dugar ekki til. Víða erlendis eru hjólreiðar kvenna minni en karla. Þar sem hlutfallið er jafnt eða konur hjóla meira en karlar, t.d. í sumum borgum í Danmörku og Hollandi, er aðstaða til hjólreiða til fyrirmyndar og hjólreiðar eru eðlilegur hluti af daglegu lífi almennings. Það er ekki litið á þær sem jaðarsport eða ferðamáta fyrir ofurhuga. Það sýnir sig að konur eru viðkvæmari en karlar fyrir því að hafa næga öryggistilfinningu þegar þær hjóla (sjá t.d. könnunina „Gæði hjólaleiða“ [2]).

Hvatning og fræðsla

Það sem er jákvætt er að um 60% bæði kvenna og karla hjóla annaðhvort allt árið eða hluta úr ári. Talsverður hluti af þessum ferðum er sennilega ekki úr og í vinnu/skóla heldur til skemmtunar eða útivistar og það er hið besta mál. Það er alls ekki málið að allir hjóli alltaf allt, heldur að sumir hjóli stundum sumt. Með jákvæðri hvatningu, fræðslu og bættri aðstöðu til hjólreiða er líklegt að fleiri hjóli oftar og víðar. Það er einmitt markmið Hjólafærni á Íslandi. Jákvætt fræðsluverkefni eins og „Fröken Reykjavík á hjóli“ er líklegt til að vera gott lóð á þær vogarskálar.

Í því verkefni á einmitt að kanna hvort hjólreiðar aukist í kjölfar fræðslunnar sem starfsfólkið fær. Það er ódýrt, kostar eins og rúmlega eitt bílastæði, og skilar vonandi þeim árangri sem að er stefnt, að hjólreiðar aukist, og eykur jafnframt þekkingu okkar á viðfangsefninu. Ef Reykjavíkurborg getur sparað sér gerð tveggja bílastæða vegna þessa verkefnis er það búið að borga sig tvöfalt upp.

[1] http://www.vegagerdin.is/media/frettir-2012/4021430_Ferdavenjur_heild_310112.pdf

[2] http://hdl.handle.net/1946/11064