Rangar forsendur

Umræðan sem skapast hefur í kjölfar nýlokinnar samkeppni um hótelbyggingu við Ingólfstorg og fyrirhuguð mótmæli benda til að ekki hafi ennþá tekist að ná sátt um tillögur um þróun byggðarinnar á þessu mikilvæga svæði í hjarta Reykjavíkur. Það er ekki tilviljun að þrátt fyrir að nýlega hafi verið auglýst tillaga að breytingu á deiliskipulagi á svæðinu ákvað Reykjavíkurborg að efna til samkeppni til að leita bestu lausna. Má leiða að því líkur að mönnum hafi þótt of mikill 2007 bragur á uppbyggingaráformunum í fyrirliggjandi deiliskipulagstillögu enda kemur fram að breytingin var gerð vegna óska lóðarhafa um að byggja hótel við Vallarstræti og ákveðið var að efna til samkeppni vegna athugasemda við þau byggingaráform.

Rangar forsendur kalla fram vondar lausnir

Ekki þarf að efa að ásetningur ráðamanna Reykjavíkurborgar hafi verið góður og ekki skorti undirtektir hjá arkitektum þar sem 68 tillögur bárust í fyrra þrepi samkeppninnar, víða að. Mikil og metnaðarfull vinna fagmanna liggur fyrir og vel skipuð dómnefnd hefur lagt mikla vinnu í komast að niðurstöðu. En niðurstaðan veldur mörgum vonbrigðum og eru tillögurnar síst skárri en tillagan sem fylgdi auglýstri deiliskipulagsbreytingu og menn voru svo ósáttir með. Lausnirnar bera þess merki, nú sem þá, að verið er að troða allt of miklu byggingarmagni á allt of lítið og afar viðkvæmt svæði og það tekst ekki að gera það á sannfærandi hátt. Til að uppfylla gefnar forsendurnar þarf að byggja; utan í, ofan á, fyrir og yfir núverandi byggð. Forsendurnar fyrir lausnunum eru hreinlega rangar. Það er vandamálið. Einn dómnefndarfulltrúi bendir á þetta í rökstuddu séráliti og gat ekki mælt með neinni tillögu til vinnings.

Að verða samdauna

Eitt helsta aðdráttarafl borga eru elstu borgarhlutarnir, gömlu miðbæirnir. Í þeim felast mikil menningarverðmæti. Þeir segja sögu, byggingarsögu og menningarsögu, sem dregur að sér mannlíf gesti og gangandi. Á síðustu árum hafa miklar áætlanir verið um að eyða þessum menningarverðmætum til að skapa rými fyrir nýja uppbyggingu, m.a. fyrir ferðamenn sem einmitt koma til að njóta þess sem verið er að fórna. Mörgu hefur þegar verið fórnað og gefur það ennþá ríkari ástæðu til að vernda það sem eftir er. Það felast einstök og algerlega sérstök menningarverðmæti í gömlu húsunum sem eftir eru í miðborginni og það ætti að vera algert forgangsatriði að vernda þau og framhefja á allan hátt. Margir sem lifðu og hrærðust í sýndargóðærinu mikla virðast vera orðnir algerlega samdauna ofuráformunum um uppbyggingu í miðborginni og þykja þau sjálfsögð og eðlileg.

Höfnum sérhagsmunum

Flestar breytingar sem orðið hafa á deiliskipulagi í miðborg Reykjavíkur á síðustu árum hafa verið vegna óska lóðahafa um uppbyggingu. Einkaaðilar hafa þá gjarnan keypt upp gömul hús fyrir slikk, jafnvel á heilum byggingarreitunum, með áætlanir um stórkostlegt niðurrif á eldri byggðinni og ofuráætlunum um nýja byggð. Það sem stoppaði mörg þessi byggingaráform fyrir hrun var að ekki hafði náðst sátt um ofurbyggingaáform einkaaðilanna. Þetta á m.a. við á byggingarreitnum sunnan Ingólfstorgs. Nú þarf að snúa blaðinu við.

Hagur heildarinnar

Það þarf að setja hag heildarinnar í fyrirrúm. Það þarf að vernda og upphefja með öllum tiltækum ráðum það sem eftir er af gömlu byggðinni í miðbæ Reykjavíkur. Byggð sem skapar aðdráttarafl og menningarverðmæti sem aldrei verður hægt að endurheimta verði þeim fórnað. Að sjálfsögðu ætti þetta að vera leiðarljós við allt skipulag í miðborg Reykjavíkur. Eldri byggðin, menningarverðmætin, ættu að vera aðalforsendur uppbyggingar og þróunar byggðar í miðborginni en ekki skipulag sem byggir á því að bregðast við óskum lóðarhafa um uppbyggingu með hámarksnýtingu og hámarksgróða að leiðarljósi eins og allt skipulag í miðborginni miðaðist við fyrir hrun.

Snúum af óheillabraut

Borgaryfirvöld ættu að vera óhrædd við og þora að horfast í augu við mistökin, fagna opinni umræðu um þau og hafa kjark til að snúa af þeirri óheillabraut sem skipulagsmál í Reykjavík rötuðu í í sýndargóðærinu mikla. Þau ættu almennt að setja hag heildarinnar í fyrirrúm við allt skipulag. Þau ættu fyrst og fremst að bera hag núverandi byggðar í Reykjavík, Reykvíkinga allra, og menningarverðmæta Íslendinga allra fyrir brjósti umfram hag einkaaðila sem vilja byggja með hámarksnýtingu lóðar sinnar eins og m.a. er í þessu tilfelli. Vonandi bera þau gæfu til þess.