Handaband um æðstu embættismenn Íslands?

Fram er komið opinberlega að Steingrímur J. Sigfússon, ráðherra undirbúnings nýsköpunar- og atvinnuvegaráðuneytis, hyggst ekki auglýsa stöðu ráðuneytisstjóra hins nýja ráðuneytis heldur semja um hana eins og RÚV greindi frá. Greinilega virðist ráðherranum þykja þetta sjálfsagt og fjölmiðlar á móti VG úr því þeir spyrja spurninga. En af hverju í veröldinni ættu persónulegir samningar um æðstu embætti Íslands að eiga rétt á sér?

Ríkisstjórnin hefur sjálf markað þá nýju starfshætti sem reglu að valnefndir meti umsækjendur um starf ráðuneytisstjóra í kjölfar auglýsingar. Þetta styrkir sjálfstæði ráðuneytisstjórans út á við og inn á við þegar í starfið er komið og þar með stjórnsýsluna í heild. Almannahagsmunir eiga mikið undir því að ráðuneytisstjóri standi sterkur á grunni óháðs mats á hæfni sinni og getu – m.a. svo hann fyrir hönd allra undirmanna sinna geti sagt sannleikann einnig þegar það hentar ráðherranum síður. Að pólitískir hagsmunir ráðherrans geti aldrei færst skör hærra við rekstur ráðuneytis og töku ákvarðana en vera ber.

Ráðuneytisstjórinn sem hér um ræðir verður æðsti yfirmaður stjórnsýslu risaráðuneytis á íslenskan mælikvarða sem er um leið fágætt á heimsvísu með því að gjörvallt íslenska fjármálakerfið, bæði eftirlitsstofnanir þess og fjármálafyrirtækin, skal heyra undir það og því verður skipað hliðsett almennum atvinnumálum. Slík skipan þykir hvarvetna óæskileg, jafnvel beinlínis háskaleg og engir sérfræðingar hafa mælt með því á Íslandi. Ekki frekar en hinni fáheyrðu ráðstöfun að fela atvinnuvegaráðuneyti einnig að hafa yfir Samkeppniseftirlitinu að segja. Engu að síður hafa ráðherrar því miður þegar tekið órökstudda geðþóttaákvörðun um að svona skuli skipanin vera og Alþingi staðfest það eftir flokksaga.

Margir hefðu talið það jafn líklegt og að sjá hvítan hrafn að vinstristjórn rústabjörgunarinnar færði framtíðarábyrgð á fjármálakerfi landsins inn í ramma þjónustu stjórnsýslunnar við samtök atvinnurekenda. Slík þjónusta er jú lykilstarfsemi sjávarútvegs-, landbúnaðar- og iðnaðarráðuneyta frá öndverðu og nú bætist fjármálakerfið allt við – í stað þess að vera skipað undir efnahagsráðuneyti eins og ríkisstjórnin ákvað í stjórnarsáttmála 2009 að væri nauðsynlegur lærdómur af hruninu.

Og þarf nú ekki að auglýsa starf þess embættismanns sem mun stýra fundum og stjórna mati, upplýsingagjöf og undirbúningi ákvarðana á því sviði sem næstum lagði Ísland að velli 2008 og er enn órafjarri góðri heilsu? Hætt er við að þau fjölmörgu sem lengi hafa óskað sér eins sameinaðs atvinnuvegaráðuneytis, til stuðnings heildstæðri atvinnustefnu í stað sveifluhvetjandi sérhagsmunastefnu, skilji fyrr en skellur í tönnum. Hverjir munu koma að þessum væntanlegu samningum um stöðu ráðuneytisstjóra? Til samninga um stöðu ráðuneytisstjóra er enginn nema ráðherrann sjálfur sem persónugerir þar með ríkið í sjálfum sér en kastar fyrir róða valnefndum og öðrum óháðum fulltrúum almannahagsmuna. Slík mistök drægju langan dilk á eftir sér.

Hvernig getur nokkur maður treyst því framvegis að ekki ráði persónusamningurinn við einstaklinginn á ráðherrastóli umfram allt annað? Að handabandið sé taumur? Finnst forsætisráðherra að við það skuli allir una?