Samningur getur bjargað lífum

Það er sorgleg staðreynd að víða um heim er aðgengi að vopnum og skotfærum þannig að nánast hver sem er getur komist yfir vopn. Þetta hefur og mun að óbreyttu leiða til fleiri stríðsátaka með tilheyrandi mannréttindabrotum, drápum og þjáningum fyrir almenna borgara sem eru þeir sem oftast verða fyrir barðinu á stríðsátökum.

Á hverju ári líða hundruð þúsunda almennra borgara fyrir nær óheft aðgengi stríðandi aðila að vopnum sem er misbeitt gagnvart þeim. Alþjóðlegar takmarkanir eru til staðar varðandi ýmiss konar hættulegan varning. Hins vegar er ekki til neinn alþjóðlegur samningur sem kveður á um hvaða reglur eigi að gilda um vopnaviðskipti milli ríkja.

Nú í júlí fá aðildarríki Sameinuðu þjóðanna einstakt tækifæri til að taka mikilvægt skref fram á við þegar sest verður að samningaborðinu til að ræða alþjóðlegan vopnaviðskiptasamning. Mikilvægt er að samkomulag náist og að útkoman verði öflugur vopnaviðskiptasamningur sem mun draga úr eða koma í veg fyrir dráp og þjáningar þeirra sem ekki eiga aðild að stríðsátökum.

Í daglegum störfum sínum víða um heim verða sjálfboðaliðar og starfsmenn Rauða krossins og Rauða hálfmánans vitni að eyðileggingarmætti átaka. Stór hluti hjálparstarfs Rauða krossins fer í að sinna heilbrigðisþjónustu fyrir þúsundir fórnarlamba stríðsátaka víða um heim. Því miður gerist það allt of oft að hjálparsamtök geta ekki sinnt starfi sínu vegna hótana um beitingu vopnavalds gagnvart þeim. Slíkt mun halda áfram svo lengi sem vopn verða auðfáanleg.

Undanfarin ár hefur sífellt meiri samstaða myndast um nauðsyn þess að koma í veg fyrir óhefta vopnasölu. Alþjóðahreyfing Rauða krossins hefur ítrekað beint þeim tilmælum til ríkisstjórna að auka vernd almennra borgara í átökum með því að setja ströng viðmið og reglur um vopnaviðskipti á milli landa.

Öll ríki heims hafa með samþykkt Genfarsamninganna frá 1949 skuldbundið sig til að virða alþjóðleg mannúðarlög í stríði og tryggja að aðrir geri það sömuleiðis. Sú skuldbinding felur í sér að tryggt sé að vopn og skotfæri endi ekki í höndum þeirra sem augljóst er að muni nota þau til að brjóta alþjóðleg mannúðarlög, s.s. með því að fremja stríðsglæpi og þjóðarmorð.

Til að ná því markmiði er gríðarlega mikilvægt að vopnaviðskiptasamningur feli í sér áhættumat á því hvort vopn muni verða notuð til að brjóta á mannréttindum. Ekki er síður mikilvægt að samningurinn nái utan um flutning á vopnum og skotfærum. Þannig gæti það komið í hlut Íslands að framfylgja slíkum samningi í framtíðinni og það ekki síst ef siglingaleiðin um Norður-Íshafið opnast.

Ríkisstjórnir heims hafa nú tækifæri til að endurnýja þær skuldbindingar sem þær hafa undirgengist með aðild að Genfarsamningunum með því að koma taumhaldi á viðskipti með vopn og skotfæri sem augljóslega á að nota til að brjóta alþjóðleg mannúðar- og mannréttindalög. Rauði krossinn á Íslandi skorar á íslensk stjórnvöld að styðja ötullega við gerð öflugs alþjóðlegs vopnaviðskiptasamnings því slíkt getur sannarlega bjargað mannslífum.