Efling heilsu og hjúkrunarþjónusta

Á Alþingi hafa komið fram hugmyndir um nýja heilbrigðisstétt til að leysa þjónustuvanda hjá heilsugæslustöðvum (Fréttablaðið 9.des.s.l.). Fram kom að þingmenn allra flokka voru sammála um mikilvægi þess að sem flestir sjúklingar leituðu til heilsugæslunnar með vandamál sín áður en sótt væri í dýrari þjónustu hjá sérfræðilæknum eða á sjúkrahúsum. Þannig er heilbrigðiskerfið einmitt byggt upp, því heilsugæslustöðvar eru grunnþjónusta sem á að vera fyrsti viðkomustaður neytenda.

Flestir sem leita til heilsugæslustöðva panta tíma hjá læknum vegna sjúkdómseinkenna eða veikinda og þurfa nú í mörgum tilfellum að bíða lengur en áður til að komast að. Margir átta sig ekki á því, að á flestum heilsugæslustöðvum starfa hjúkrunarfræðingar sem vinna með skjólstæðingum við að leysa heilsuvanda eða vísa áfram til annarra heilbrigðisstétta eins og þurfa þykir. Best væri að hugsa vel um að halda heilsunni í stað þess að þurfa að laga það sem fer úrskeiðis, líkt og markvissar eldvarnir fyrirbyggja stórbruna. Eru þingmenn og þjóðin tilbúin til að breyta áherslum frá „sjúkdómavæðingu" í „heilsuvæðingu" með því að fjölga fyrirbyggjandi úrræðum og hefja markvissa heilsueflingu?

Oft var þörf en nú er nauðsyn á að efla forvarnir og stunda heilsusamlegt líferni til að fyrirbyggja heilsutap og sjúkdóma. Samkvæmt niðurstöðum rannsókna Hjartaverndar hefur meðalþyngd Íslendinga aukist jafnt og þétt undanfarin 40 ár með alvarlegum afleiðingum, t.d. vaxandi offitu, hjartasjúkdómum og sykursýki-2. Þótt þessi staðreynd hafi lengi verið þekkt og mikið rædd hefur vandamálið ekki lagast, þrátt fyrir að stjórnvöld hafi t.d. sett á sykurskatt til að draga úr mikilli sykurneyslu landsmanna. Sjálfskapaðir sjúkdómar fara vaxandi vegna kyrrsetu og óhollra lífshátta. Fólk þarf að taka ábyrgð á eigin heilsu. Þekkingin á því hvernig bæta má heilsuna er til staðar hjá fagfólki en auka þarf almenna heilsufræðslu, heilsulæsi, stuðning og ráðgjöf til almennings.

Einnig þarf að athuga hvernig fjármunum sem fara til heilbrigðismála er varið. Samkvæmt nýlegum tölum OECD eru opinber útgjöld til heilbrigðismála sem hlutfall af landsframleiðslu hæst á Íslandi (8,8%) af OECD-ríkjum (6,4%). Hlutdeild hins opinbera í heildarútgjöldum til heilbrigðismála á Íslandi (83,5%) er umtalsvert hærri en að meðaltali í OECD-ríkjunum (73%). Heildarútgjöld til heilbrigðismála á hvern íbúa á Íslandi nema 3.159 Bandaríkjadölum sem jafngildir um 370 þúsund íslenskum krónum á mann. Bandaríkjamenn hafa reiknað út að fyrir hvern dollar sem þeir nota til forvarna spara þeir 3,58 dollara í sjúkraþjónustu.

Félag íslenskra hjúkrunarfræðinga hefur lagt áherslu á að hjúkrunarfræðingar gangi á undan með góðu fordæmi og efli eigin heilsu til að geta verið í stakk búnir til að hjúkra, ráðleggja og hvetja almenning til heilsueflingar. Niðurstöður vinnuhópa Heilsuþings félagsins þann 24. september s.l. sýna að hjúkrunarfræðingar vilja auka heilsueflandi þjónustu og úrræði svo almenningur hafi val sem hentar hverjum og einum. Leggja þarf aukna áherslu á samvinnu stjórnvalda, stofnana, fyrirtækja, fagfólks og almennings til að draga úr lífstílssjúkdómum. Þörf er fyrir samvinnu stjórnvalda og heilbrigðisstarfsfólks til framkvæmda sem byggjast á þeim raunveruleika sem við búum við í dag, með framtíðarhag að leiðarljósi. Hjúkrunarfræðingar hjálpa fólki til sjálfshjálpar. Þeir sinna forvörnum eins og almennri heilsufræðslu og heilsuvernd, leiðbeina fólki með leiðir til að t.d. lækka blóðþrýsting og fyrirbyggja fylgikvilla sjúkdóma eins og sykursýki.

Til að bæta heilsu og auka vellíðan þarf oft að bæta eigin lífsstíl. Það má til dæmis gera með 30 til 60 mínútna hreyfingu á dag, að borða hollt fæði í hæfilegu magni, að forðast sætindi og mettaða fitu, að auka neyslu á grófu korni og að borða 5-8 skammta af ávöxtum og grænmeti á dag.

Nauðsynlegt er að fá góðan nætursvefn (7 til 8 tíma) og drekka nóg af vatni (6 til 8 glös á dag) en spara gosið. Samkvæmt niðurstöðum rannsókna eru lífslíkur að miklu leyti í okkar höndum (70-80%) þar sem framtíðarheilsa ræðst að mörgu leyti af daglegum venjum. Það er okkar val hvernig lífstíl við veljum. Velur þú heilsusamlegt líf eða líf með áhættuþáttum sem dregur úr vellíðan til lengri tíma og lífslíkum?

Hjúkrunarfræðingar eru til þjónustu reiðubúnir (á heilsugæslustöðvum, stofnunum og í samfélaginu) og vilja hjálpa samborgurum sínum til sjálfshjálpar. Víðtæk þekking og reynsla gerir stéttinni kleift að meta andlega, líkamlega og félagslega heilsu skjólstæðinga og taka áhrifaþætti umhverfisins inn í heildarmyndina til að fyrirbyggja heilsutjón og finna lausnir á vanda. Einstaklings- og hópfræðsla ásamt ráðgjöf til heilsueflingar eru stór þáttur af starfi hjúkrunarfræðinga sem bera hag skjólstæðinga fyrir brjósti. Foreldrafræðsla ljósmæðra og hjúkrunarfræðinga er mikilvægur þáttur í heilsuvernd fjölskyldunnar.

Foreldrar bera ábyrgð á heilsu barna sinna. Þeir þurfa að vera góð fyrirmynd og ala börnin upp á þann hátt að þau verði fær um að efla og viðhalda eigin heilbrigði, sem er undirstaða hamingju og velferðar. Til að þjóðin megi njóta góðrar heilsu í framtíðinni þarf sameiginlegt átak allra í samfélaginu og eru hjúkrunarfræðingar tilbúnir til að leggja sitt af mörkun til að svo megi verða.