Morgundagurinn

Ísrael - Uri Avnery Fyrir nokkrum vikum skók hræðilegt lestarslys Ísrael. Þungaflutningabíll var að fara yfir lestarteina þegar lest nálgaðist á miklum hraða. Lestarstjórinn sá bílinn en gat ekki numið staðar í tæka tíð. Bílstjórinn sá lestina en gat ekki farið af teinunum í tæka tíð. Afleiðingin var sú að margir fórust, margir særðust og eyðileggingin var algjör. Nú, þegar brottflutningurinn frá Gush Katif nálgast, vofir svipað slys yfir. Lest landtökumannanna nálgast banvæn brautarmótin á fullum hraða. Aðeins kraftaverk getur fengið landtökumennina til að bremsa í tæka tíð. Aðeins kraftaverk getur komið í veg fyrir banvænan árekstur. Eins og mál horfa við núna, þá virðist líklegt að áreksturinn muni leiða af sér mestu breytingar í sögu Ísrael síðan í stríðinu 1967. Landtökumennirnir geta ekki stoppað og vilja það ekki heldur. Þá hungrar í orustu. Þeir eru fullvissir um mátt sinn. Eftir margra ára leynilegt samstarf eru þeir sannfærðir um að ráðamenn í ríkissstjórninni, embættismenn hersins og opinberir starfsmenn standi með þeim. Þeir fyrirlíta fólkið í hinum herbúðunum. Þeir hafa í raun svipaðan ímugust á lýræðisleglegum meirhlutanum og fasísku einræðisherrarnir á þriðja áratugnum höfðu á „úrkynjuðu“ og „rotnuðu“ lýðveldunum. Jafnvel þó landtökumennirnir vildu stöðva lestina eins og vesalings lestarstjórinn, þá myndu þeir ekki geta það. Það er í eðli ofstækisfullra hreyfinga að ala af sér enn ofstækisfullari hreyfingar sem loks geta af sér hreyfingar sem eru jafnvel ennþá öfgafyllri. Þær geta ekki haft taumhald á afkvæmum sínum og öflin á jaðrinum ráða ferðinni. Einhver mun hefja ofbeldið og hleypa af fyrsta skotinu. Þúsundir aðdáenda Yigals Amir, launmorðingja Yitzhaks Rabin, þyrstir í sinn skerf af dýrðinni. Lýðræðislegi meirihlutinn er svo sannarlega lasburða og brjóstumkennanlegur. Hann fylgist með atburðunum eins og áhorfendaskari fylgist með fótboltaleik. Baráttan um framtíð ríkisins og íbúa þess er orðin að íþróttaleik. En það gæti líka breyst mjög skyndilega, ef atburðir gerast sem verða hinum almenna Ísraela það mikið áfall að hann hristir af sér slenið og getur ekki lengur leitt atburðina hjá sér. Það gæti til dæmis gerst þegar fyrsti hermaðurinn fellur fyrir hendi landtökumanns. Hvað gerist þá? Ísraelinn, sem hefur dottað fyrir framan sjónvarpstækið með bjórglas í annari hendi og salthnetupoka í hinni, mun skyndilega glaðvakna. Hann mun átta sig á því að þetta er enginn fótboltaleikur heldur varðar þetta hann sjálfan og fjölskyldu hans. Það mun renna upp fyrir honum að hópur af ofstækisfullum rabbíum og þjóðernisinnuðum föntum er að ná tökum á lífi hans og breyta landinu hans yfir í gyðinglegt talibanaríki. Kannski gerist þetta ekki. Eftir að hægrisinnaður trúarofstækismaður, sem var lærisveinn landtökumannanna og nemandi í hinum trúarlega Bar-Ilan háskóla, myrti Rabin, gafst tækifæri til að losa um kverkatakið sem öfgahægrimenn höfðu á ríkinu –það gerðist hins vegar ekki. Í flónsku sinni kom Shimon Peres í veg fyrir umsvifalaust lokauppgjör í kosningunum. Meirihlutinn lét glepjast af sírenusöng um sáttatilraunir glepja sig, en það var gildra sem hægri vængurinn setti upp svo yrði ekki gengið af honum dauðum. En eins og mál horfa við núna, þá eru vissulega miklar líkur á að verði árekstur. Hver mun vinna? Fylkingarnar standa ekki jafnar að vígi. Á öðrum vængnum er sefjaður minnihluti. Hann aðhyllist  þjóðernis- og trúar-öfgastefnu sem hvetur menn áfram, og hefur sterka sameinaða forystu. Í herbúðum öfgamanna er fastaher og hægt er að kalla til varalið með stuttum fyrirvara. Í landtökubyggðunum eru e-ð um 200.000 menn, konur, aldrað fólk og börn og mörg þeirra (þar með talin börn og jafnvel ungabörn) eru tilbúin til átaka hvenær sem er. Margir eru fyrrverandi hermenn og flestir gráir fyrir járnum. Fjöldi trúarlegra stofnanna og skóla býr svo enn yfir mannafla sem er tilbúinn í slaginn. Umtalsverður fjöldi fólks er tilbúinn að veita þeim lið. Á hinum vængnum er hvorki skipulag né forysta. Fólk safnast saman og kvartar í setustofunni heima hjá sér á föstudagskvöldum og veltir sér upp úr áhyggum á sama tíma og það liggur aðgerðalaust í makindum. Fólk eins og ég, sem hefur reynt árum saman, án miklis árangurs, að fá fólk út á göturnar, fá það til að skipuleggja mótmæli og  rétta úr bakinu, og sem hefur reynt að blása þeim kapp í brjóst, gerir sér sannarlega engar gyllivonir. En lýðræðissinnaður almenningur getur komið á óvart, eins og hægrisinnuðu einræðisherrarnir komust að í seinni heimsstyrjöldinni. Ariel Sharon komst að þessu eftir fjöldamorðin í Sabra og Shatila, þegar mörg hundruð þúsund manns sem talið hafði verið sinnulaust, streymdi á torgið í uppnámi. Ef þetta gerist aftur mun lýðræðislegi meirihlutinn sigra. Þá mun versta martröð landtökumannanna rætast: að fyrirskipunin um afnám Gush Katif landtökubyggðanna muni þróast yfir í baráttu fyrir brottfluttningi landttökubyggðanna á Vesturbakkanum.  Það gæti líka skapast öflugur þrýstingur frá Bandaríkjamönnum. Í slíkum hvirfilbyl munu allar áætlanir og brögð Sharons og jafnvel maðurinn sjálfur verða aukaatriði. Aðgerðin mun verða svo kröftug að hún mun bera hann með sér eins og rekavið í tsunami-flóðbylgjunni.   Það gæti gerst – en það er langt frá því að vera fullvíst. Það kann enn að vera að lestarstjórinn stoppi á síðustu stundu. Lýðræðið gæti enn sveigt út af sporinu. Það kynni að enda eins og Weimarlýðveldið. „Brottfluttningnum“ gæti enn verið frestað. Ef til vill. Það er aðeins eitt víst: að ekkert er víst. Enginn getur spáð fyrir um hvað morgundagurinn ber í skauti sér. En við sitjum ekki í leikhúsi og bíðum eftir fimmta þætti til að sjá hvernig leikritið endar. Hver einasta manneskja í Ísrael fer með hlutverk í þessu leikriti, jafnt með aðgerðum sem aðgerðaleysi, hvort sem henni líkar betur eða verr. Fólk sem er með þroskaða lýðræðisvitund – sem berst fyrir friði, mannréttindum, félagslegum umbótum og baráttumenn í lýðræðissamtökum, hefur mikilvægu hlutverki að gegna í þessu verki. Hlutverk þess er að vekja meirihlutann úr dvala, að fá fólk út á göturnar, að efla ásetning þess um að vernda lýðræðið og bjóða árásum hægrisinnaðra þjóðernis- og trúaröfgamanna byrgin. Þeir verða að halda hinum valkostinum hátt á lofti, svo hann megi stöðugt ljóma fyrir augum meirihlutans. Til dæmis er núna verið að há „Litastríð“ á götum úti. Landtökumönnunum, sem hafa tekið sér appelsínugulan lit sem einkennismerki, hefur ekki tekist að mála landið appelsínugult eins og þeir hafa hreykt sér af. En appelsínugulir borðar blakta þó frá mörgum bílloftnetum. Á hinum vængnum hafa ýmsar tilraunir verið gerðar til að flagga öðrum lit, en þetta var allt gert án skipulags og lágmarks samstarfs, eins og svo oft vill verða með lýðæðissinna. Á einum stað voru bláir borðar, annars staðar blá-hvítir og loks þeir grænu. Þetta var algerlega misheppnað. En kannski er þetta fyrsta teiknið. Það tekur tíma fyrir lýðræðislegan almenning að rísa upp. Þannig er það alltaf. Það þarf að ýta á eftir honum. Ég skynja breytingar í loftinu. Þær eru eins og ölvandi ilmur, eins og ilmurinn af lárviðarrós og margosa-tré sem breiðist nú út yfir götur okkar.Með árunum hefur nef mitt orðið næmara fyrir miklum breytingum. Þegar ég var tíu ára görbreyttist líf mitt: landið, loftslagið, tungumálið, menningin, nafn og eðli - allt breyttist þetta. Síðan þá hef ég verið opinn fyrir róttækum breytingum og er reiðubúinn fyrir þær hvenær sem er. Ég hef upplifað slíkar breytingar í alla vega tvö önnur skipti: Í stríðinu 1948 þegar Ísrael var stofnað og í stríðinu 1967 þegar ísraelska heimsveldið varð til. Það má vel vera að nefið mitt greini aðvífandi breytingar fyrr en margir aðrir, rétt eins og sum dýr greindu tsunami-flóðbylgjuna á undan mönnum.  Það er möguleiki á nýju upphafi í Ísrael, langt handan við brelluna um „brottflutning“ og önnur brögð Sharons. Morgundagurinn kann að greiða veg fyrir nýja og góða möguleika; sem margt fólk eru þegar farið að örvænta um: Að menn verði reiðubúnir að binda enda á hernámið, að þeir verði reiðubúnir að koma á friði sem byggist á sátt og gagnkvæmri virðingu og umfram allt að Ísrael verði endurvakið sem lýðræðislegt, frjálslynt og veraldlegt og ríki þar sem jafnrétti ríkir meðal manna. Auðvitað munu þessar umbætur ekki falla af himnum ofan. Þær eru umfram allt háðar því að við trúum að þessi dagur muni renna upp. Eða eins og við vorum vön að syngja: „Segðu ekki að dagurinn muni renna upp heldur láttu hann renna upp!“ Uri Avnery er rithöfundur, stjórnmálamaður og stofnandi ísraelsku friðarsamtakanna Gush Shalom. Sjá nánar á www.gush-shalom.org. Þýðing greinarinnar er gerð af Einari Valgarðssyni.