Við getum ekki sagt körlum að tala og svo ekki hlustað

Í september tölum við meira en venjulega um sjálfsvíg og sjálfsvígsforvarnir. Það er mikilvægt. En það er líka hætta á að við gerum umræðuna of einfalda.

Við segjum: Talaðu við einhvern. Leitaðu þér hjálpar. Ekki vera einn með þetta.

Allt eru þetta rétt skilaboð.

En hvað gerist þegar ungur maður tekur okkur á orðinu?

Hvað gerist þegar hann loksins segir: „Mér líður ekki vel. Ég ræð ekki við þetta lengur.“

Erum við þá tilbúin að hlusta?

Eða byrjum við strax að útskýra fyrir honum hvað hann eigi að gera, hvert hann eigi að fara og hvernig honum eigi að líða?

Ég er formaður Hugarafls. Þangað kemur fólk sem hefur margvíslega reynslu af geðheilbrigðiskerfinu og lífinu sjálfu. Sumir koma þegar mikið hefur gengið á. Aðrir áður en allt fer í hnút. Fólk kemur ekki inn um dyrnar sem greining. Það kemur sem manneskja.

Þessi munur skiptir máli.

Sérstaklega þegar við tölum um unga karla.

Við höfum árum saman sagt að karlar þurfi að tala meira um líðan sína. Að þeir eigi ekki að byrgja hlutina inni. Að gamla hugmyndin um að „harka af sér“ sé hættuleg.

Samt eru skilaboðin í samfélaginu oft sérstök.

Vertu opinn en ekki of viðkvæmur.

Segðu hvernig þér líður en helst á þægilegan hátt.

Biddu um hjálp en vertu samt sjálfbjarga.

Sýndu tilfinningar en ekki þannig að þær verði óþægilegar fyrir okkur hin.

Það er ekki skrýtið að margir þegi.

Við þurfum að hætta að tala um þögn karla eins og hún sé einfaldlega persónulegur galli þeirra. Þögn verður ekki til í tómarúmi. Hún verður til í samfélagi sem kennir fólki mjög snemma hvaða tilfinningar eru leyfilegar og hverjar ekki.

Ungur strákur lærir fljótt hvað fær hlátur, hvað fær samþykki og hvað fær hann til að skera sig úr.

Hann lærir að svara „allt fínt“.

Jafnvel þegar ekkert er fínt.

Gulur september ætti því ekki bara að snúast um að hvetja fólk til að tala. Hann ætti líka að snúast um okkur hin.

Getum við hlustað án þess að dæma?

Getum við setið hjá manneskju sem er í mikilli vanlíðan án þess að panikka sjálf?

Getum við viðurkennt að enginn einn fagmaður, engin ein greining og engin ein lausn getur alltaf útskýrt allt líf einstaklings?

Og getum við byggt kerfi þar sem fólk þarf ekki að vera orðið mjög veikt áður en það fær raunverulegan stuðning?

Í Hugarafli hefur jafningjastuðningur alltaf verið mikilvægur. Þar mætist fólk á öðrum grunni en í hefðbundnu sambandi sérfræðings og skjólstæðings. Manneskja sem sjálf hefur gengið í gegnum erfiða tíma getur borið með sér ákveðin boðskap sem ekki er hægt að setja í kennslubók. Í vikulegum karlahópi Hugarafl gerast töfrar. þar mætast ólíkir karlar með það sameiginlega markmið um það að losa um vanlíðan og treysta aftur. Í hópnum fá karlar ekki bara tækifæri á að opna sig heldur fá þeir einnig hlustun og raunverulegan stuðning. Hópurinn er bræðralag jafningja og skilaboðin eru:

Ég hef líka verið á stað þar sem ég sá ekki leiðina áfram.

Og ég er enn hér.

Það er von.

Ekki fölsk jákvæðni. Ekki „hugsaðu bara fallega“. Ekki loforð um að allt verði auðvelt.

Heldur raunveruleg von um að líðan geti breyst, að aðstæður geti breyst og að lífið sem blasir við í dag sé ekki endilega lífið sem blasir við eftir ár.

Sjálfsvígsforvarnir eiga sér ekki bara stað þegar einhver er kominn á brúnina.

Þær eiga sér stað miklu fyrr.

Þegar kennari tekur eftir strák sem hefur dregið sig í hlé.

Þegar vinur spyr aftur eftir að hafa fengið svarið „allt gott“.

Þegar foreldri hlustar án þess að gera lítið úr vandanum.

Þegar vinnustaður tekur vanlíðan alvarlega.

Þegar samfélagið fjárfestir í aðgengilegri geðheilbrigðisþjónustu og jafningjastuðningi.

Og þegar maður sem loksins þorir að segja „ég get þetta ekki lengur“ mætir ekki lokuðum dyrum.

Við getum sett gula borða upp um allan bæ í september.

En ef við viljum raunverulega koma í veg fyrir sjálfsvíg þurfum við að gera meira.

Við þurfum að byggja samfélag þar sem ungur maður þarf ekki að verða góður í að fela vanlíðan sína til að tilheyra.

Þar sem það er ekki veikleiki að segja: Ég þarf hjálp.

Og þar sem svarið við því er ekki bara:

„Þú ættir að tala við einhvern.“

Heldur:

„Ég er hér. Segðu mér.“

Höfundur er karlmaður í bata og formaður Hugarafls.