Hvað ef svarið hefði verið já?

Íslendingar tóku stóra ákvörðun um síðustu helgi. Niðurstaðan varð nei við því að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið að nýju. En prófum að snúa niðurstöðunni við.

Hvað ef svarið hefði verið já?

Á mánudagsmorgni hefðu stjórnendur íslenskra fyrirtækja mætt til vinnu við breyttar aðstæður. Ekki vegna þess að Ísland væri skyndilega komið í Evrópusambandið. Langt því frá. Heldur vegna þess að ný og stór óvissa hefði laumað sér inn í framtíðaráætlanir þeirra.

Hvað hefði þetta þýtt fyrir fjárfestingar? Markaði? Fjármögnun? Samkeppni? Hvaða forsendur gætu breyst – og hvenær? Enginn hefði haft svörin við þessu. En þeir hefðu samt þurft að taka ákvarðanir.

Að taka ákvörðun áður en við vitum svarið

Þetta er ein stærsta áskorun stefnumótunar í dag. Stjórnendur þurfa í auknum mæli að taka stórar ákvarðanir án þess að geta treyst á eina líklega framtíð. Tökum sjávarútveg sem dæmi – án þess hér sé tekin afstaða til Evrópusambandsins.

Sjávarútvegsfyrirtæki sem stæði frammi fyrir stórri fjárfestingu í skipi, vinnslu eða tækni hefði ekki endilega getað beðið í nokkur ár eftir því að pólitískt ferli kláraðist. En fyrirtækið hefði heldur ekki þurft að veðja á eina niðurstöðu.

Stjórnendur hefðu getað spurt: Hvaða hluti fjárfestingarinnar skilar okkur verðmætum óháð niðurstöðunni? Hvað þurfum við að ákveða núna? Hvaða ákvarðanir getum við beðið með? Og hvaða breytingar í umhverfinu myndu valda því að við breyttum ákvörðuninni?

Hvað ef við hættum að reyna að spá rétt?

Þetta er kjarninn í aðferð sem kallast Robust Decision-Making, RDM, eða þolin ákvarðanataka á óvissutímum. Hugmyndin er í grunninn einföld: Í stað þess að finna þá stefnu sem er best ef spáin okkar reynist rétt, leitum við að stefnu sem stendur sig vel yfir margar mögulegar framtíðir.

RDM byggir á því að skoða ólíkar mögulegar framtíðir, stress-prófa ákvarðanir gagnvart þeim og finna hvar veikleikar stefnunnar liggja. Aðferðin leggur jafnframt áherslu á aðlögunarhæfni: að taka þær ákvarðanir sem þarf í dag en halda valkostum opnum og fylgjast með merkjum sem segja okkur hvenær tímabært er að breyta um stefnu. Þetta er í samræmi við kjarna RDM eins og Robert Lempert lýsir aðferðafræðinni í Decision Making under Deep Uncertainty.

Þetta er því ekki: Stefna → framkvæma → vona.

Heldur: Stefna → mæla → læra → aðlaga.

Næsta óvissa kemur

Við vitum núna hvert svarið við ESB-spurningunni varð. En óvissa íslenskra fyrirtækja hvarf ekki með atkvæðagreiðslunni. Næsta stóra óvissa getur falist í gervigreind, viðskiptadeilum, vöxtum, stríðsátökum, loftslagi, nýrri tækni eða einhverju sem við sjáum ekki enn fyrir. Kannski er því mikilvægasta spurningin á næsta stjórnendafundi ekki:

Hvað teljum við að muni gerast?

Heldur: Hvað ætlum við að gera ef það sem við teljum að muni gerast – gerist ekki?

Höfundur er stofnandi Podium ehf. og sérhæfir sig í stefnumótun, breytingastjórnun og sjálfbærni.