Ný komugjöld í heil­brigðis­þjónustu munu stór­auka kostnaðarhlut sjúk­linga

Þann 1. júlí síðastliðinn tilkynnti heilbrigðisráðuneytið að það muni taka upp sérstakt komugjald þann 1. september fyrir komur til sjúkraþjálfara, iðjuþjálfara og talmeinafræðinga. Komugjaldið verður 1.500 kr. fyrir almenna, 1.000 kr. fyrir aldraða og 500 kr. fyrir öryrkja en börn yngri en 18 ára greiða ekki komugjald.

Samkvæmt tilkynningunni frá ráðuneytinu er komugjaldið ótengt greiðsluþátttökukerfinu og er því ekki hluti af afsláttarstofni sjúklinga. Komugjaldið er það sama óháð gjaldalið meðferðaraðilans.

Það hefur skiljanlega ekki verið mikið pláss í umræðunni fyrir þessa auknu gjaldtöku upp á síðkastið en það er nauðsynlegt að benda á dæmi um hversu mikil hækkun á kostnaðarhlut sjúklinga þessi breyting getur valdið. Ef þessi breyting fengi það pláss í umræðunni sem hún á skilið þá er ég viss um að sú umræða yrði hávær.

Tökum nokkur dæmi um mögulegar hækkanir

1. Einstaklingur eftir axlaraðgerð

Almennur einstaklingur sem slasar sig á öxl, fer í aðgerð og þarf í kjölfarið 15 skipti í sjúkraþjálfun á tveimur mánuðum greiðir samkvæmt núverandi kerfi 44.093 krónur í sinn hlut.

Með nýju komugjöldunum gæti kostnaðurinn hækkað í 65.537 krónur.

Það er 21.444 króna hækkun eða 49% aukning á kostnaðarhlut sjúklingsins.

2. Einstaklingur eftir heilablóðfall

Einstaklingur sem fær heilablóðfall og verður óvinnufær vegna helftarlömunar fer eftir innlögn á sjúkrahúsi í sjúkraþjálfun tvisvar í viku í sex mánuði (Samtals 52 komur).

Sá einstaklingur, sem er nýlega dottinn út af vinnumarkaðnum og kominn á örorkubætur, greiðir samkvæmt núverandi kerfi 46.853 krónur á þessu sex mánaða tímabili.

Með nýju komugjöldunum gæti kostnaðurinn hækkað í 72.353 krónur.

Það er 25.500 króna hækkun eða 54% aukning á kostnaðarhlut sjúklingsins.

3. Aldraður einstaklingur með langvinn veikindi

Aldraður einstaklingur með taugasjúkdóm, sem er ekki öryrki, sækir hópþjálfun tvisvar í viku yfir veturinn, í samtals átta mánuði. Það gera 80 komur.

Samkvæmt núverandi kerfi greiðir einstaklingurinn 55.515 krónur.

Með nýju komugjöldunum gæti kostnaðurinn hækkað í 135.515 krónur.

Það er 80.000 króna hækkun eða 144% aukning á kostnaðarhlut sjúklingsins.

* Útreikningarnir eru byggðir á gefnum forsendum þar sem nákvæm útfærsla komugjalda hefur ekki verið kynnt. Upphæðirnar eru því áætlaðar og ætlað að sýna um það bil hversu mikil hækkun kostnaðarhluti sjúklinga getur orðið. Gert er ráð fyrir að komugjaldið geti ekki verið hærra en hlutur Sjúkratrygginga Íslands og að útreikningar séu án greiðsluþátttöku Sjúkratrygginga Íslands í annarri þjónustu. Gert er ráð fyrir 11.480 kr. fyrir hverja meðferð og 5.510 kr. fyrir hverja hópmeðferð.

Hærri kostnaður fyrir þá sem þurfa mestu þjónustuna

Þessi dæmi sýna einungis mögulega hækkun á kostnaði vegna sjúkraþjálfunar en ekki annarri þjónustu svo sem heilsugæslu, talþjálfun og iðjuþjálfun. Það er erfitt að sjá hvernig það samræmist markmiðum um jafnt aðgengi að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag að hækka kostnaðarhlut sjúklinga um tugi prósenta og í sumum tilfellum um meira en 100%. Þetta gerist á sama tíma og landsmenn finna fyrir háum vöxtum og auknum framfærslukostnaði.

Jafnt aðgengi að heilbrigðisþjónustu óháð efnahag er eitt stærsta heilbrigðismál sem við eigum að berjast fyrir. Fyrir efnaðan einstakling sem þarf litla heilbrigðisþjónustu eru þetta kannski ekki stórar upphæðir en fyrir þá sem eru veikastir og þurfa að nota heilbrigðiskerfið meira geta gjöldin safnast upp í háar upphæðir. Þetta kerfi sem sett verður á 1. september getur leitt til þess að þeir sem verst hafa það fjárhagslega eigi erfiðara með að sækja sér heilbrigðisþjónustu og jafnvel þurfi í sumum tilfellum að neita sér um nauðsynlega heilbrigðisþjónustu.

Hvers vegna þessi útfærsla og hver á að innheimta þetta gjald?

Það er sérkennilegt að heilbrigðisráðuneytið ætli sér að láta sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsfólk innheimta komugjöld fyrir sína hönd. Það er í gildi samningur milli sjúkratrygginga og sjúkraþjálfara um gjaldskrá og þar er hvergi minnst á komugjöld.

Þessi útfærsla skapar einnig þá hættu að almenningur upplifi það eins og sjúkraþjálfarar séu sjálfir að bæta aukagjaldi við þjónustuna, þegar um er að ræða gjald sem stjórnvöld ákveða og innheimta í gegnum heilbrigðisþjónustuna.

Ef markmiðið er að auka hlut sjúklinga í kostnaði þá væri heiðarlegra að hækka þann kostnaðarhlut sem sjúklingar greiða innan greiðsluþátttökukerfisins.

En er það sú stefna sem við viljum hafa í heilbrigðiskerfinu eða viljum við heilbrigðiskerfi þar sem aðgengi að nauðsynlegri heilbrigðisþjónustu ræðst fyrst og fremst af þörf en ekki greiðslugetu?

Heilbrigðisþjónusta á að vera fyrir okkur öll – ekki bara þá sem hafa efni á henni.

Höfundur er sjúkraþjálfari.