Þegar harður and­stæðingur ESB-aðildar í Noregi skipti um skoðun

Það vakti verðskuldaða athygli þegar Kjell Magne Bondevik, fyrrverandi forsætisráðherra Noregs, lýsti því yfir að hann hefði snúist í afstöðu sinni til aðildar Noregs að Evrópusambandinu. Bondevik barðist ötullega gegn aðild í báðum þjóðaratkvæðagreiðslunum, árin 1972 og 1994, en telur nú Noregi best borgið innan sambandsins vegna gjörbreyttrar heimsmyndar – árásargjarns Rússlands, vaxandi einangrunarhyggju í Bandaríkjunum og þeirrar staðreyndar að Evrópa verður að standa á eigin fótum. Hann viðurkennir jafnframt að óttinn við miðstýrt stórríki reyndist ástæðulaus. Sambandið er mun sveigjanlegra en andstæðingar óttuðust.

Norræn samstaða á óvissutímum

Röksemdir Bondeviks eru fyrst og fremst pólitískar, enda er norskt atvinnulíf þegar með greiðan aðgang að innri markaði ESB. Spurningin um aðild snýst um framtíðarsýn. Hvar eiga Norðurlöndin að standa þegar heimurinn gengur úr skorðum? Danmörk, Svíþjóð og Finnland eru þegar í ESB. Eftir inngöngu Finna og Svía í NATO standa öll Norðurlöndin sameinuð þar – staða sem áður þótti óhugsandi. Aðeins Ísland og Noregur eru eftir utan ESB. Ákveði þjóðirnar að stíga það skref yrðu Norðurlöndin sameinuð á báðum hornsteinum vestrænnar samvinnu.

Afstöðu Bondeviks má auðveldlega heimfæra á Ísland. Bæði löndin byggja velmegun sína á nánum tengslum við innri markað Evrópu í gegnum EES, en við tökum upp megnið af löggjöf sambandsins án þess að eiga sæti við borðið þar sem hún er samin. Spurningin er því ekki hvort við viljum evrópskt samstarf, heldur hvort við tökum þátt í að móta leikreglurnar.

Þjóðin á síðasta orðið

Í aðildarviðræðum verður sérstaða Íslands, einkum hvað varðar náttúruauðlindir, að vera í forgrunni. Ísland er frjálslynt lýðræðisríki og á tímum þegar frelsi og alþjóðalög eiga undir högg að sækja er okkur sem smáþjóð best borgið með því að standa vörð um þau í samvinnu við líkt þenkjandi þjóðir.

Við göngum til samstarfs við Evrópu af því að við eigum þar erindi. Þessi vegferð snýst í senn um að tryggja efnahagslegan stöðugleika, lægri vexti fyrir íslensk heimili og að marka Íslandi sess sem virkum þátttakanda í pólitískri samvinnu sem tryggir lýðræði, frelsi og mannréttindi.

Bondevik leggur einmitt til sömu leið fyrir Norðmenn – að þjóðin kjósi fyrst um viðræður og síðan um niðurstöðuna. Atkvæðagreiðslan í ágúst snýst ekki um aðild, heldur um að ljúka viðræðum og leggja fullbúinn samning í dóm þjóðarinnar. Enginn kaupir köttinn í sekknum. Þjóðin á alltaf síðasta orðið – segjum því já við nýjum tækifærum 29. ágúst.

Höfundur situr í stjórn Evrópuhreyfingarinnar.