Ofveiðin í ESB fyrir 500 árum

Einn veigamikill þáttur í útgöngu Breta úr Evrópusambandinu var gríðarleg óánægja með fiskveiðistefnu sambandsins, en almenn óánægja er með stefnuna meðal sjómanna. Í umræðu um ólánlega fiskveiðistefnu ESB er ekki eins og það sé tóm hamingja með íslenska kvótakerfið sem brýtur gegn jafnræði borgaranna og hefur fjölmörg einkenni fiskveiðistefnu ESB, m.a. miðlæga stjórnun með fiskveiðikvótum, uppkaup á veiðiheimildum og algert árangursleysi. Ójafnræðið á Íslandi er það mikið að dæmi eru um að minni aðilar innan greinarinnar telja sig ekki verr setta þó svo landið gangi inn bandalagið

Sjávarútvegur hefur dregist mikið saman í flestum strandríkjum Evrópusambandsins þrátt fyrir aukið eftirlit, hertari reglur og „vísindalegt“ uppbyggingarstarf. Stofnar sem ekki hafa verið veiddir um árabil eru jafnvel taldir ofveiddir. Ofveiðin virðist vera orðin einhver mantra og kapp er hlaupið í „fræðimenn“ við að reikna út ofveiði jafnvel aftur í aldir út frá mjög fátæklegum gögnum, m.a. á síld fyrir 500 árum í Norðursjó. Vægi atvinnugreinarinnar má sín ekki mikils gagnvart sjónarmiðum græna geirans og stórborgarviðhorfa sem líta atvinnugreinina hornauga, vilja setja henni enn frekari skorður og lítið hlusta á þær raddir sem vilja reyna aðrar leiðir, t.d. opna lokuð svæði og auka veiðar.

Ef landsmenn segja já við að halda áfram viðræðum um inngöngu í ESB í komandi þjóðaratkvæðagreiðslu er mikilvægt að hafa ofangreind sjónarmið í huga og setja skýran fyrirvara við ráðgjöf Alþjóðahafrannsóknaráðsins um úthlutun veiðiheimilda í íslenskri lögsögu. Án fyrirvara yrði veiðiheimildum úthlutað frá Brussel og alfarið á grundvelli ráðgjafar Alþjóðahafrannsóknaráðsins sem er að vísu af sama stofni og ráðgjöfin sem Hafró notast nú við. Það er ágætt að rifja upp að hún hefur leitt til mun minni afla í nær öllum fisktegundum við strendur Íslands og er því augljóslega ekki yfir gagnrýni hafin eins og fyrr greinir.

Helsti gallinn við ráðgjöf ESB er að hún markast af stórgölluðum reiknilíkönum þar sem horft er á hverja fisktegund fyrir sig og vikið til hliðar vistfræðilegum lögmálum á borð við að iðulega aukast afföll hlutfallslega eftir því sem fiskstofnar stækka. Veiðiráðgjöfin tekur ekki mið af líkamlegu ástandi fisks, þ.e. hvort hann er feitur eða magur, heldur eingöngu stofnstærðarmati sem er mikilli óvissu háð.

Síldarstofninn sem var „ofveiddur“ stækkaði

Það segir ákveðna sögu að ESB hefur metið það svo að norsk-íslenska síldin hafi verið ofveidd stórlega samfellt í 13 ár. Engu að síður gefa nýjar mælingar til kynna að þrátt fyrir umrædda ofveiði sé stofninn 16% stærri en hann var mældur í fyrra. Eðlilega kom þessi vöxtur reiknisfiskifræðingum ESB í opna skjöldu en alls ekki þeim náttúrufræðingum sem draga ályktanir út frá vistfræðilegum forsendum.

Náttúrufræðingar á borð við fiskifræðinginn Jens Christian Holst sem tekur með í reikninginn samspil tegunda sem keppast um sömu fæðuna á svipuðum slóðum, m.a. sílda, makríl og kolmunna um ljósátu, sáu það í hendi sér að gefi makríll eftir er úr meiru að moða fyrir síldina. Sömu sögu er að segja um kolmunnann sem mældist í ár mun stærri þrátt fyrir meinta gríðarlega ofveiði og mikinn niðurskurð á aflaheimildum.

Aflareglur án markmiða

Til viðbótar við að ekki er tekið tillit til vistfræðilegra þátta er eitt og annað áhugavert við reiknilíkönin og aflareglurnar. Ekki virðist vera neitt skýrt markmið sett um hverju reglurnar eigi að ná fram í afla eftir ákveðinn tíma. Engin forspá er um árangur. Þegar ljóst er að reglan skilar neikvæðum árangri er sökinni venjulega skellt á umhverfisbreytingar með óljósum hætti. Það er t.d. snúið að fá einhvern botn í það hvers vegna aflaregla á þorski leyfir að veiða hlutfallslega 50% meira af stofnstærð þorsks en síldar þegar það liggur fyrir að síldin verður kynþroska fyrr en þorskurinn.

Það væri nær að horfa okkur nær áður en farið er í ESB leiðangur og tryggja jafnræði í sjávarútvegi og taka ráðgjöfina til endurskoðunar út frá vísindalegri vistfræð,i í stað þess að festast enn frekar í reglum sem byggja miklu frekar á vaxtaútreikningum á bankabók en viðtekinni vistfræði.

Höfundur er þingmaður Flokks fólksins.