Barist gegn lúsmýinu: „Ein­hvers staðar eru þær að fjölga sér“

Sumarið er handan við hornið og hinn þjóðkunni vágestur lúsmýið fer þar með líklega bráðum á kreik. Þrátt fyrir að flugan hafi dreift úr sér um land allt á ógnarhraða er í raun lítið vitað um hegðun þess. Arnar Pálsson, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild Háskóla Íslands, hefur síðastliðin þrjú sumur ásamt hópi vísindamanna reynt að breyta því og rannsakað lúsmýið.

„Augljósa niðurstaðan er sú að það er mest af þeim á sumrin og mest af þeim í júlí. Það er einhver smá munur á milli ára. Það var til dæmis áberandi mikið af þeim sumarið 2024 en minna sumarið 2025,“ segir Arnar.

Hvers vegna viti hann þó ekki. Flugan hafi einungis verið hér í rúman áratug og því sé enn erfitt að slá því föstu hvort veðurskilyrði yfir veturinn hafi úrslitaáhrif.

„Það voru færri flugur í fyrrasumar. Var það að enduspegla harðan vetur þar á undan eða einhvers konar hitasveiflur? Þessi vetur hefur verið forvitnilegur þannig við getum ekki alveg sagt til um það hvort það verði gott eða lélegt lúsmýsumar í ár.“

Fýlugildur virki best

Hópurinn hefur komist að ýmsu, líkt og að svokallaðar fýlugildrur virki best á fluguna, það er að segja gildrur sem losa koltvísýring og líkja eftir líkamslykt mannfólks. Arnar segir það geta hjálpað til í baráttunni við lúsmýið að vera með slíka gildru á veröndinni eða svölunum. 

Sá hluti rannsóknarinar er snýr að því að finna klakstöðvarnar hefur hins vegar engu skilað.

„Við höfum lagt gildrur ansi víða; í graslendi, mólendi, runnagróðri og lúpínubreiðum, í vatnsyfirborði og mýrlendi en við höfum ekki fundið eina einustu flugu í þeim gildrum. Einhvers staðar eru þær að fjölga sér en við höfum bara ekki fundið neinn reit sem þær eru að klekjast upp úr.“

Vonir stóðu til þess að hægt væri að finna klakstöðvarnar til þess að hægt væri að fækka flugunum, líkt og gert sé með moskítóflugur víða erlendis. Arnar segir lúsmýið mikinn tækifærissinna og að hröð útbreiðsla skýrist meðal annars af því að þær ferðist með fólki. 

Þjóðarátak

Rannsóknin hefur hingað til verið unnin með stuðningi Rannís og Arnar segir henni verði ekki haldið áfram í sumar - þrátt fyrir að stóru spurningunni sé enn ósvarað.

„Náttúrufræðistofnun er að fylgjast með á nokkrum stöðum þannig að þau geta allavega sér dreifinguna og fjölda flugna. En með klakstöðvarnar að þá þarf náttúrulega bara eitthvað þjóðarátak til þess að takast á við það,“ segir Arnar kíminn. „Við erum tilbúin að taka þátt í því auðvitað.“