Seðla­bankinn ó­sam­mála Daða Má

Samhliða yfirlýsingu peningastefnunefndar, um ákvörðun um óbreytta stýrivexti, gaf Seðlabanki Íslands út nýja útgáfu Peningamála.

Í ritinu birtist ítarleg greining á framvindu og horfum í efnahagsmálum sem vaxtaákvarðanir peningastefnunefndar Seðlabankans byggjast á. Með útgáfunni leitast bankinn einnig við að standa reikningsskil gerða sinna gagnvart stjórnvöldum og almenningi.

Horfur batnað

Í Peningamálum segir að hagvöxtur í helstu viðskiptalöndum hafi mælst 1,9 prósent á þriðja fjórðungi síðasta árs, sem sé heldur meira en gert var ráð fyrir í nóvemberspá Peningamála. Enn sé þó töluverður munur á hagþróun milli einstakra ríkja. Líklegt sé að áframhaldandi óvissa um alþjóðaviðskipti haldi aftur af vexti efnahagsumsvifa og hagvaxtarhorfur hafi lítið breyst. 

Kynningu á Peningamálum má sjá í spilaranum hér að neðan:

Alþjóðleg verðbólga hafi minnkað að undanförnu og áfram sé búist við að hún hjaðni enn frekar í ár þrátt fyrir að þjónustuverðbólga hafi víða haldist mikil. Landsframleiðsla hér á landi hafi aukist um 1,5 prósent milli ára á fyrstu þremur fjórðungum síðasta árs, sem sé meira en gert var ráð fyrir í nóvember. 

„Frávikið má einkum rekja til endurskoðunar Hagstofu Íslands á áður birtum tölum. Á móti vegur að nú er talið að hagvöxtur hafi verið minni á síðasta fjórðungi ársins en áætlað var, einkum vegna lakari þróunar fjármunamyndunar og minna framlags utanríkisviðskipta. Á hinn bóginn jókst einkaneysla meira en gert var ráð fyrir. Talið er að hagvöxtur á árinu 2025 í heild hafi verið 1,3% eða 0,4 prósentum meiri en spáð var í nóvember. Horfur fyrir árið í ár hafa einnig batnað og búist er við að landsframleiðsla aukist um 2% milli ára. Á móti er gert ráð fyrir að hagvöxtur verði minni á næsta ári en talið var í nóvember eða 2,2%. Horfur fyrir árið 2028 hafa hins vegar lítið breyst.“

Undirliggjandi verðbólga minni en mæld

Í ritinu segir að störfum sé hætt að fjölga og atvinnuleysi þokist áfram upp. Vísbendingar séu um að atvinnuhorfur hafi versnað enn frekar undanfarið. Talið sé að atvinnuleysi aukist áfram og verði að meðaltali 4,8 prósent í ár en taki að minnka á ný á næsta ári. Líkt og í nóvember sé talið að slaki hafi myndast í þjóðarbúinu í fyrra og að hann verði viðvarandi út spátímann.

Verðbólga hafi mælst að meðaltali 4,2 prósent á fjórða ársfjórðungi í fyrra, sem hafi verið lítillega minna en spáð var í nóvember. Verðbólga hafi síðan aukist töluvert og mælst 5,2 prósent í janúar.

„Aukninguna má einkum rekja til áhrifa hækkunar á ýmsum opinberum gjöldum og þjónustu auk hækkunar matvöruverðs. Undirliggjandi verðbólga var 4,5% í janúar og hefur aukist minna en mæld verðbólga. Verðbólguvæntingar haldast jafnframt yfir markmiði.“

Þessi greining Seðlabankans rímar illa við fullyrðingar Daða Más Kristóferssonar, fjármála- og efnahagsráðherra, á Alþingi daginn sem ný verðbólgumæling var kynnt.

„Það kemur í ljós að áhrifin eru nákvæmlega í samræmi við það sem fjármálaráðuneytið spáði og að hækkunin sem er að verða núna á verðbólgu er vegna annarra þátta. Það er hækkunar á eldsneytisverðinu sjálfu, álagningu eldsneytis eða annarra slíkra þátta og álagningu á bifreiðar. Það er auðvitað slæmt. Þegar breytingar eru notaðar til þess að réttlæta hækkanir,“ sagði hann.

Óvissa áfram mikil

Í Peningamálum segir að talið sé að verðbólga minnki á ný á komandi mánuðum og að hún verði fimm prósent á fyrsta ársfjórðungi, sem sé töluvert meira en gert var ráð fyrir í nóvember. Lakari upphafsstaða geri það að verkum að hún verði einnig meiri á næstu fjórðungum en þá var spáð. 

Talið sé að verðbólga fari ekki undir þrjú prósent fyrr en í byrjun næsta árs og verði komin í grennd við markmið um mitt árið. Markmið Seðlabanka Íslands er að verðbólga mælist 2,5 prósent.

„Óvissa um alþjóðlegar efnahagshorfur er áfram mikil sér í lagi vegna viðvarandi óvissu um framvindu alþjóðaviðskipta og aukinnar spennu í alþjóðastjórnmálum. Þá er óvíst hversu hratt verðbólga hjaðnar í markmið hér á landi. Svo virðist sem löskuð kjölfesta verðbólguvæntinga og kostnaðarhækkanir á undanförnum misserum hafi leitt til þess að verðbólga hefur verið þrálátari en ella. Á hinn bóginn gætu atvinnuskilyrði versnað meira en gert er ráð fyrir í grunnspánni sem myndi hægja á efnahagsumsvifum og gæti leitt til þess að verðbólga minnki hraðar.“