Dómur um innflutt kjöt kom engum á óvart

Formaður Bændasamtakanna og framkvæmdastjóri Félags atvinnurekenda eru sammála um að fyrirsjáanlegt hafi verið að Hæstiréttur dæmdi bann við innflutningi á hráu kjöti ólöglegt. Bændur vilja engu að síður halda í óbreytt ástand en innflytjendur að innflutningur verði leyfður sem fyrst.

Hæstiréttur dæmdi að íslenska ríkið hefði brotið gegn skuldbindingum sínum gagvart EES-samningnum með því að viðhalda banni við innflutningi á hráu kjöti ti landsins í vikunni. Bannið hefur falist í því að óheimilt er að flytja inn kjöt til landsins sem ekki hefur verið fryst.

Samtök verslunar og þjónustu kvörtuðu upphaflega vegna bannsins til Eftirlitsstofnunar EFTA (ESA) árið 2011. EFTA-dómstólinn taldi bann íslenskra stjórnvalda stríða gegn EES-samningnum í úrskurði í fyrra.

Sindri Sigurgeirsson, formaður Bændasamtakanna, og Ólafur Stephensen, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnurekenda, ræddu dóminn í umræðuþættinum Víglínunni í hádeginu. Í ljósi fyrri úrskurða ESA og EFTA sögðu þeir báðir að niðurstaða Hæstaréttar nú væri ekki óvænt.

Ólafur sagði dóminn endapunkt á skrýtinni sögu. Þegar Alþingi hafi samþykkt að taka matvælalöggjöf Evrópusambandsins upp í EES-samninginn í kringum aldamót hafi það jafnframt ákveðið að viðhalda banni við innflutningi hrás kjöts þrátt fyrir vitneskju um að það væri brot á samningnum.

Sindri sagði umhugsunarvert að bannið hafi verið dæmt ólöglegt í ljósi þess að heimild væri í EES-samningnum fyrir því að vernda búfé og lýðheilsu. Bændur væru sammála rökum ríkisins um mikilvægi þess að verja búfjárstofna og lýðheilsu þar sem hætta væri á að smit bærist til landsins með hráu kjöti. Dæmi væru um að það hefði gerst á Íslandi á miðri 20. öld þegar svín komust í matarafganga frá bandaríska hernum á Keflavíkurflugvelli.

Á móti benti Ólafur á að í aðdraganda þess að matvælalöggjöfin var tekin upp á Íslandi hafi sem sérfræðingar sem veittu íslenskum stjórnvöldum vísindaleg ráðgjöf talið að hætta á að smit bærist til landsins væri hverfandi vegna sameiginlegs eftirlits- og viðbragðskerfi Evrópulanda. Meiri hætta væri á að smit bærust með straumi ferðamanna til landsins.

„Ég held að þetta hafi alla tíð verið af hálfu íslenskra stjórnvalda svokölluð tæknileg viðskiptahindrun. Hún var ekki reist á traustum vísindalegum grunni og það hefur ekkert breyst nema síður sé,“ sagði Ólafur.

Of dýrt að banna

Sindri ítrekaði sjónarmið sín um sérstöðu íslensks landbúnaðar hvað sýklalyfja- og hormónanotkun varðaði. Þannig gætu íslenskir neytendur til dæmis treyst því að íslenskt alifuglakjöt væri ekki smitað af salmonellu.

Ólafur viðurkenndi að alltaf væri einhver hætta til staðar við viðskipti með matvæla þar sem þau væru viðkvæm vara. Hins vegar þyrfti að meta hvert tapið væri af því að leggja stein í götu viðskipta. Benti hann á að meiri hætta af dýrasjúkdómum og ssýklalyfjaónæmi stafaði af frárennslismálum á landsbyggðinni og fjölda ferðamanna en innflutningi á kjöti.

„Viðbrögð okkar við þeirri hættu er ekki að banna ferðamönnum að koma til landsins. Það er að hafa varann á okkar, gera varúðarráðstafanir, gera viðbragðsáætlanir ef eitthvað kemur upp á til þess að lágmarka áhættuna og tryggja að brugðist sé við ef eitthvað kemur upp á,“ sagði Ólafur.

Ekki væri réttlætanlegt að útiloka hættuna vegna þess að svo mikið þjóðhagslegt tap hlytist f því. Það sama ætti við um innflutning á ferskum matvælum.

„Þjóðhagslegt tap af því að viðhalda banninu er einfaldlega svo mikið að það er ekki réttlætanlegt,“ sagði Ólafur.

 

Óbreytt ástand eða innflutning sem fyrst

Gunnar Bragi Sveinsson, þingmaður Miðflokksins og fyrrverandi utanríkisráðherra, lýsti því yfir að til greina kæmi að Ísland hætti þátttöku í EES-samningnum vegna málsins. Sindri sagðist ekki leggja það til.

Gestir þáttarins voru spurðir að því hvaða skilaboð þeir vildu senda þingmönnum sem vinna að lögum í kjölfar þess að innflutningsbannið var dæmt ólöglegt. Sindri sagðist vilja að áfram yrði haldið á lofti rökum um vernd búfjárstofna og lýðheilsu. Þá væri eðlilegt að ræða lögfræði EES-samningsins.

„Það væri óskastaða að viðhalda því ástandi sem er núna, að halda frystiskyldunni það væri óskastaða. En til vara verðum við allavegana að fá umþóttunartíma til að búa okkur undir þetta ef þetta á að verða,“ sagði formaður Bændasamtakanna.

Ólafur andæfði því og sagði að bændur og ríkið hefðu þegar haft níu ár til að búa sig undir breytingarnar. Krafist hann þess að stjórnvöld kláruðu ferlið strax og leyfðu svo innflutning á hráu kjöti til landsins.

„Allt annað er að viðhalda lögbrotum,“ fullyrti Ólafur.

Heimabagginn hollur

Sindri vísaði meðal annars til loftslagssjónarmiða gegn því að flytja matvæli til landsins.

„Hollur er heimafenginn baggi. Við verðum bara að hugsa þetta upp á nýtt og reyna að framleiða sem allra mest af mat á Íslandi,“ sagði Sindri.

Spurði Ólafur þá hvort að Íslendingar ættu líka að hætta að flytja út fisk af sömu sjónarmiðum.

„Af hverju ættum við ekki að nýta okkur það þegar við getum framleitt mest af þessu sjálf hérna heima næst markaðinum?“ spurði Sindri á móti.

„Það er ekki víst að við náum að borða allt lamba- og svínakjötið ef við þurfum líka að borða allan fiskinn, sko.