Að fórna öllu fyrir málstaðinn

Bandaríkin „Trúðu á eitthvað, jafnvel þótt það kosti þig allt.“ Þetta er slagorð auglýsingaherferðar sem íþróttavörurisinn Nike réðst í fyrr í mánuðinum með NFL-leikstjórnandann Colin Kaepernick í fararbroddi. Auglýsingin fór öfugt ofan í bandaríska íhaldsmenn og hefur hinn umdeildi Kaepernick aldrei verið meira á milli tannanna á fólki.

En hvers vegna er Kaepernick, leikstjórnandi sem vann aldrei Ofurskálina svokölluðu, orðinn einn þekktasti NFL-leikmaður heims?

Upphafið

Kaepernick var 36. valið í nýliðavali NFL-deildarinnar árið 2011 og fór til San Francisco 49ers. Hann var varaleikstjórnandi liðsins á fyrsta tímabilinu en byrjaði að veita leikstjórnandanum Alex Smith hörkusamkeppni á öðru tímabili sínu.

Leikstjórnandinn náði að festa sig í sessi og hélt byrjunarstöðunni þangað til 2015 þegar hann missti hana til Blaines Gabbert, bæði vegna lítillar trúar nýja þjálfarans Jims Tomsula á honum sem og axlarmeiðsla og gekk honum illa að vinna stöðu sína aftur á ný.

Það voru þó ekki afrek Kaeper­nicks inni á vellinum sem urðu til þess að nafn hans varð ráðandi í stjórnmálaumræðu Bandaríkjanna. Sú saga hófst á undirbúningstímabilinu 2016. Í þriðja leik þess sást Kaepernick sitjandi á meðan þjóðsöngurinn var fluttur en venju samkvæmt standa þá leikmenn.

Fór á hnén

Þetta vakti athygli íþróttablaðamanna sem spurðu Kaepernick út í málið eftir leik. „Ég ætla ekki að standa til þess að sýna virðingu mína fyrir fána ríkis sem kúgar hörundsdökka. Fyrir mér er þetta mál stærra en fótbolti og það væri sjálfselska af minni hálfu að hundsa vandann. Lík liggja á götum úti og hin ábyrgu fá launað frí og komast upp með morð,“ sagði Kaepernick þá.

Með þessum ummælum var Kaepernick að vísa í atburðarás sem leiddi til stofnunar hreyfingarinnar Black Lives Matter. Hreyfingin berst gegn lögregluofbeldi sem beinst hefur að svörtum Bandaríkjamönnum og bendir á að fjöldi svartra og óvopnaðra Bandaríkjamanna hafi verið myrtur af lögreglumönnum sem hafi fæstir þurft að svara fyrir gjörðir sínar.

Þrátt fyrir hörð orð bandarískra íhaldsmanna hélt Kaepernick striki sínu. Reyndar hafði hann breytt líkamsstöðu sinni og var komin niður á hné í næsta leik, sagði það gert til þess að sýna bandaríska hernum meiri virðingu en halda samt sem áður áfram að mótmæla.

Umdeildur

Bandarískum íhaldsmönnum þykir Kaepernick sýna bandaríska hernum og Bandaríkjunum sjálfum vanvirðingu með því að krjúpa. Þá er vert að taka fram að Repúblikanar hafa ekki stutt Black Lives Matter.

Kaepernick sagðist í september 2016 hafa fengið líflátshótanir vegna málsins. „Ef þeim hótunum verður framfylgt myndi það sanna málstað minn,“ sagði leikstjórnandinn á þeim tíma. Í desember fjölluðu íþróttamiðlar svo um minnkandi áhorf á NFL-deildina þar sem fram kom að áhorfendur og hinn nýkjörni forseti kenndu Kaepernick um áhorfstapið.

Þann 3. mars 2017 lauk svo NFL-ferli Kaepernicks, að minnsta kosti í bili. Hann nýtti ákvæði í samningi sínum við 49ers og losnaði þannig.

Stærri en Kaepernick

Hreyfingin sem Kaepernick hefur hrint af stað er orðin stærri en hann sjálfur. Fleiri og fleiri leikmenn bætast í hópinn. Á meðal þeirra sem hafa kropið eru knattspyrnukonan Megan Rapinoe, blakleikmenn West Virginia Teck og hafnaboltaleikmaðurinn Bruce Maxwell.

Svo virðist sem hreyfingin hafi líka valdið Trump miklu hugarangri, enda hafa leikmenn undanfarið ár einnig tileinkað mótmæli sín stefnumálum hans. Í september 2017, á fjöldafundi í Alabama, krafðist Trump þess að eigendur NFL-deildarinnar myndu hreinlega reka leikmenn sem mótmæltu.

Barack Obama, sem var forseti þegar mótmælin hófust, er á öðru máli. Í september 2016 sagði hann að Kaepernick hefði stjórnarskrárbundinn rétt til að mótmæla. „Hann hefur vakið meiri umræðu um mikil­væg málefni.“

Auglýsingin Eftir að hafa staðið utanvallar frá því hann rifti samningi sínum sneri Kaepernick aftur af fullum krafti í umræðuna í upphafi mánaðar þegar hann var andlit nýrrar auglýsingaherferðar Nike. Líkt og mótmælunum var auglýsingaherferðinni afar misjafnlega tekið. Trump sagði hana senda „hrikaleg skilaboð sem ætti ekki að senda“ og íhaldsmenn tóku myndbönd af Nike-skóm brenna.

Hlutabréf í Nike hafa hins vegar risið myndarlega frá því að auglýsingaherferðin fór í loftið. Demókratar og óháðir hafa flestir tekið vel í boðskapinn og í vikunni bárust þau tíðindi að virði hlutabréfa í Nike hafi aldrei verið meira.

Framtíð Kaepernicks

En hvað kemur næst fyrir leikstjórnandann? Hann hefur ekki spilað í NFL-deildinni frá því að hann rifti samningi sínum og hefur höfðað mál gegn NFL-deildinni. Málið er á leið fyrir dóm en Kaepernick heldur því fram að eigendur liða í NFL-deildinni hafi komið sér saman um að halda honum utan deildarinnar sem Kaepernick telur brot á NFL-reglunum.

Kaepernick hefur þó nýtt tíma sinn vel. Hann hefur verið gerður að samviskusendiherra Amnesty Internat­ional, borgara ársins hjá GQ og fengið heiðursverðlaun Muhamm­ads Ali hjá Sports Illustrated. Þá hefur hann staðið við loforð sem hann gaf haustið 2016 um að gefa milljón dala til samtaka sem ynnu að málstað hans um jafnrétti kynþátta.

Ólíklegt þykir að Kaepernick snúi aftur í NFL-deildina. Blaðamaður The Undefeated orðaði það svo, með vísun í málstaðinn: „Líkurnar á því að Colin Kaepernick spili aftur sem leikstjórnandi í NFL-deildinni eru jafnmiklar og líkurnar á því að lögregluþjónn verði sakfelldur fyrir morð á svörtum manni.“