Ekki talið tilefni til þess að setja lög um aðskilnað

Þeirri gagnrýni sem færð hefur verið fram gegn samspili viðskiptabanka- og fjárfestingarbankastarfsemi hér á landi hefur að verulegu leyti verið svarað með lagabreytingum á undanförnum árum. Umgjörð fjármálafyrirtækja hefur tekið stakkaskiptum frá hruni bankanna haustið 2008 og eru fleiri umbætur væntanlegar sem miða að því að draga enn frekar úr áhættu almennings og ríkissjóðs af öðru bankahruni. Er ekki tilefni að svo stöddu til þess að skilja að með formlegum hætti starfsemi viðskiptabanka og fjárfestingarbanka.

Þetta er á meðal þess sem fram kemur í skýrslu starfshóps Benedikts Jóhannessonar, fjármála- og efnahagsráðherra, sem falið var að skoða kosti og galla þess að skilja að viðskiptabanka- og fjárfestingarbankastarfsemi, en skýrslan var afhent ráðherra í gær. Var starfshópurinn skipaður sérfræðingum frá ráðuneytinu, Fjármálaeftirlitinu og Seðlabanka Íslands.

Fram kemur í skýrslunni að umfang fjárfestingarbankastarfsemi íslenskra banka sé minna nú en áður. Starfsemin sé jafnframt ekki stór hluti af heildarstarfsemi bankanna. Samkvæmt þeirri nálgun sem starfshópurinn beitir var umfangið að meðaltali um 5% af heildareignum bankanna í fyrra. Þegar litið er til heildartekna bankanna var hlutfallið aðeins hærra, um 13%, sem telst þó verulega lágt. Athygli vekur að minnsti viðskiptabankinn, Kvika, sker sig úr hópnum en þar reyndist hlutdeild fjárfestingarbankastarfsemi vera á bilinu 32-49 prósent af heildarstarfsemi bankans.

Í skýrslunni er fjallað um þá grundvallarspurningu hvort þörf sé á frekari kerfisbreytingum til þess að takmarka áhættu af fjárfestingarbankastarfsemi alhliða banka og nefnir starfshópurinn þrjár leiðir sem gætu komið til greina.

Fyrsta leiðin snýr að því að byggja starfsumhverfi fjármálafyrirtækja á þeim kerfisumbótum sem nú þegar hafa átt sér stað eftir bankahrunið 2008 eða eru enn í undirbúningi. Er sérstaklega tekið fram að stjórnvöld hafi þegar tekið á áhættu vegna fjárfestingarbankastarfsemi gömlu viðskiptabankanna þriggja og hert reglur um slíka starfsemi verulega.

Önnur leiðin gengur lengst og snýr að því að aðskilja starfsemi viðskiptabanka og fjárfestingarbanka með formlegum hætti, í samræmi við erlendar fyrirmyndir, svo sem í Þýskalandi og Frakklandi. Starfshópurinn telur ekki tilefni að svo stöddu til þess að setja lög um formlegan aðskilnað og bendir á að ekkert hinna Norðurlandanna hafi sett slík lög, þótt umfang fjárfestingarbanka þar sé umtalsvert meira en hér á landi. Aðstæður gætu þó breyst hratt. Þannig gæti verið tilefni til að skilgreina í reglum frekari varnarlínur gagnvart áhættu sem tengist fjárfestingarbankastarfsemi án þess þó að íþyngja um of starfsemi banka sem stunda einungis „hóflega fjárfestingarbankastarfsemi“, eins og það er orðað í skýrslunni. Út á það gengur þriðja leiðin: að heimila áfram fjárfestingarbankastarfsemi innan alhliða banka, að því gefnu að hún verði innan skilgreindra hlutfalla og að áhættu sem af henni stafar verði mætt með fullnægjandi hætti. Fari starfsemin yfir tilgreint hlutfall yrði Fjármálaeftirlitinu heimilt að krefjast þess að dregið yrði úr starfseminni eða hún skýrt aðskilin frá annarri kjarnastarfsemi.

Rétt er að taka fram að starfshópurinn tekur ekki afstöðu til þess hvort eða hver af þessum leiðum gæti verið ákjósanlegust hér á landi, heldur er skýrslunni ætlað að vera innlegg í frekari umræðu um þessi mál. Meta verði gaumgæfilega kostnað og ábata af aðskilnaði með tilliti til áhrifa á hagkerfið og kerfisáhættu bankakerfisins áður en ráðist verði í lagabreytingar.

Skipar nefnd sem kannar lagabreytingar

Benedikt Jóhannesson, fjármála- og efnahagsráðherra, segir mikilvægt að hafa í huga þær miklu breytingar sem hafa orðið á fjármálakerfinu frá hruni. „Mér heyrist á pólitískum umræðum að samhljómur sé um að við eigum að leiða til lykta spurningar um hvernig samspili fjárfestingarbanka- og viðskiptabankastarfsemi verði háttað og í kjölfar þessarar vinnu mun ég skipa nefnd sem mun kanna hvort þörf er á breytingum á lagaumhverfinu og eftir atvikum gera þá tillögu um slíkar breytingar,“ segir hann.

Ráðherra mun óska eftir tilnefningum frá Alþingi í nefndina sem á að skila af sér tillögum fyrir 1. nóvember. Hann segist mjög ánægður með vinnu starfshópsins. Skýrslan dragi fram mikilvægt efni um flókið málefni og muni dýpka umræðuna um þessi mál.