Segir það vart þekkjast að seðlabankastjóri sé einráður

„Það er málinu óviðkomandi, ef pólitíkusar vilja sína menn eða sjálfa sig í embætti seðlabankastjóra þá geta þeir gert það burtséð frá því hvort þeir séu einir eða þrír,” segir Friðrik Már Baldursson, sem átti sæti í nefnd um endurskoðun laga um Seðlabanka Íslands. Friðrik Már var þar að vísa til ummæla Þórólfs Matthíasson, prófessors í hagfræði við Háskóla Íslands, um að tillögur um fjölgun seðlabankastjóra bentu til pólitískra afskipta af Seðlabankanum.

Markmiðið að seðlabankastjóri sé ekki einráður

Friðrik Már segir að meginatriðið í tillögunum sé að takmarka völd einráðs seðlabankastjóra með fjölgun seðlabankastjóra í þrjá. „Það er mikill misskilningur sem gengur í gegnum umræðuna um þetta sé svona erlendis.  Það er hægt að finna einhver dæmi en í nánast öllum nágrannalöndum sem við horfum nú gjarnan til eru vissulega einn seðlabankastjóri sem er formaður bankastjórnar. En hann tekur ekki einn ákvarðanir í bankanum. Hann þarf að sækja sér stuðning til bankastjórnar,“ segir Friðrik Már.

Sjá einnig:Þrjú þúsund seðlabankastjórar

Í Seðlabanka Íslands sé hins vegar engin bankastjórn. Því séu margar af stærstu ákvörðunum bankans lagðar á hendur þess sem situr í embætti seðlabankastjóra. Friðrik Már segir að vissulega taki peningastefnunefnd margar veigamiklar ákvarðanir en völd seðlabankastjóra séu engu síður gífurleg.

Friðrik Már nefnir sem dæmi svokallaðan Avens gjörning þar sem Seðlabankinn leysti út 90 milljarða skuldabréf úr Seðlabankanum í Lúxemborg. „Þú myndir nú tæplega finna það fyrirtæki eða aðra stofnun þar sem forstjóri eða sá sem situr á toppnum í þeirri stofnun geti tekið ákvörðun af þessari stærðargráðu án þess að þurfa að bera það undir stjórn. Þrátt fyrir að þetta fyrirkomulag hafi gengið ágætlega þá felast miklar hættur í því. Það segir sig eiginlega sjálft,“ segir Friðrik.

Einn sem leiðir starf bankans

Ekki er hægt að miða tillögurnar út frá þeim sem nú starfar í Seðlabankanum heldur þarf að horfa til lengri tíma, að sögn Friðriks Más. „Sá sem nú situr í embætti Seðlabankastjóra hefur staðið sig vel,“ segir hann.

Með fjölgun seðlabankastjóra í þrjá sé því markmiðið að fá fjölskipað vald þar sem seðlabankastjórar taki sameiginlegar ákvarðanir.

Þá segir Friðrik Már alveg skýrt að einn aðili muni bera titil seðlabankastjóra og koma fram fyrir hönd bankans. „Í þessum tillögum þá er seðlabankastjórinn fremstur meðal jafningja í seðlabankastjórninni. Hinir tveir í bankastjórninni myndu bera titlana bankastjóri peningamála og og bankastjóri fjármálstöðugleika og bera ábyrgð á innra starfi bankans. Seðlabankastjórinn mun leiða starf bankans og koma fram fyrir hans hönd. Það mun ekkert fara á milli mála að hann verður formaður bankastjórnar, þótt að bankastjórnin taki sameiginlegar ákvarðanir,“ segir Friðrik.

Þarf samþykki Alþingis sé sá hæfasti ekki valinn

Í tillögunum er einnig ákvæði um nafnleynd umsækjenda. Friðrik Már segir að ákvæðið muni einungis gilda um þá umsækjendur sem óska nafnleyndar. „En nafnleyndin takmarkast auðvitað við það að þegar kemur að því að ráða viðkomandi einstakling  verður að birta umsögn um viðkomandi,“ segir hann.

Þá segir Friðrik að samkvæmt tillögunum þurfi Alþingi að samþykkja skipun seðlabankastjóra ætli ráðherra ekki að ráða þann sem valnefnd hefur talið hæfastan eða í hópi þeirra hæfustu. Fari málið fyrir Alþingi verði nafnleynd sjálfkrafa aflétt. Með þessu sé verið að styrkja umsóknarferlið að mati Friðriks.

Friðrik Már gaf einnig lítið fyrir áhyggjur Þórólfs af því að erfitt gæti verið að fá hæft fólk í embættið. „Ég gæti nefnt nokkra, bæði utan og innan Seðlabankans. Það ætti ekki að vera erfitt að finna einn hæfan til viðbótar við þá seðlabankastjóra sem nú sitja,“ segir Friðrik Már.