Segir landbúnaðarstefnu ESB bæta hag flestra

Landbúnaður Hagur flestra vænkast við að Ísland gerist aðili að sameiginlegri landbúnaðarstefnu Evrópusambandsins (ESB).

Þetta er álit Magnúsar Bjarnasonar, doktors í stjórnmálahagfræði, en hann ritar grein um landbúnaðarstefnu ESB í nýjasta hefti efnahagsritsins Vísbendingar.

Magnús bendir á að með aðild myndu landbúnaðarstyrkir til íslenskra bænda að mestum hluta koma frá ESB en ekki beint frá skattgreiðendum.

„Aukið vöruúrval og lækkun matvælaverðs mun jákvætt fyrir langflesta landsmenn. Mikil matarútgjöld eru stórmál fyrir marga, til dæmis einstæða foreldra og aðra láglaunahópa,“ bendir hann á í grein sinni.

„Íslenskir ráðamenn eru samt mótfallnir aðild landsins að ESB og sumir virðast líka hafa sérstakt horn í síðu landbúnaðarstefnu bandalagsins,“ bætir hann við.

„Flestir þessir ráðamenn eru vel launaðir og þá skiptir matvælaverð ef til vill litlu sem engu máli.“

Hann segir að breytingar sem hér yrðu við aðild að landbúnaðarstefnu ESB myndu vitaskuld skapa óánægju hjá þeim sem vanist hafi að lifa á háum opinberum styrkjum og þeim sem framleiði afurðir á ósamkeppnishæfu verði.

„Á sínum tíma voru danskir einokunarkaupmenn óánægðir með afnám einokunarverslunarinnar og lénsherrar Evrópu óánægðir þegar lénsskipulagið var afnumið. En þessum hópum þarf ekki að vorkenna, þeir spjara sig eins og aðrir.“ 

Þegar við undirritun Rómarsáttmálans árið 1957 segir Magnús ESB hafa gert ráð fyrir sameiginlegri matvælaöryggis- og landbúnaðarstefnu. Hún sé hins vegar lifandi og taki reglulegum breytingum.

„Þrátt fyrir stöðuga aðlögun landbúnaðarstefnunnar að nýjum tímum hafa markmiðin alltaf haldist þau sömu,“ segir Magnús. Þau séu að styðja við þróun í landbúnaði, sjá til þess að bændur hafi sitt lifibrauð, að markaðir séu stöðugir, að framboð af mat sé nægilegt, og að matvæli séu á sanngjörnu verði fyrir neytendur.

Aðlögun landbúnaðarstefnunnar að breyttum tímum hafi hins vegar haft í för með sér að mörgum finnist erfitt að átta sig á hvernig kerfið virki. Þá hafi landbúnaðarstefna ESB jafnan verið gagnrýnd fyrir eyðslu á almannafé, flókið styrkjakerfi og skriffinnsku.

„Gagnrýni á landbúnaðarstefnu hins opinbera er því alls ekki einskorðuð við Íslendinga.“

Ísland og samanburður við önnur lönd

Fram kemur í grein Magnúsar Bjarnasonar í Vísbendingu að um helmingur tekna í landbúnaði hér byggist á innlendum styrkjum, svo sem beingreiðslum, kvótum, tollum og niðurgreiðslum.

Hann segir hlutfallið svipað í Noregi, um 25 prósent hjá ESB, nær tíu prósentum í Bandaríkjunum, fimm prósent í Ástralíu og eitt prósent á Nýja-Sjálandi.

„Á Íslandi mun ESB-aðild valda umtalsverðum breytingum á styrkjakerfinu og framleiðslunni – sem krefst nokkurra ára aðlögunartíma – en hvorki styrkir né framleiðsla mun leggjast af hérlendis frekar en annars staðar í Evrópu.“

Magnús bendir á að ESB og Evrópuþingið ráðgeri á árunum 2014-2020 að verja 278 milljörðum evra í beingreiðslur og markaðsstuðning og 85 milljörðum evra í þróunarverkefni í sveitum.

Þetta samsvari þjóðarframleiðslu Íslands í 35 ár. „En Íslendingar fá ekki krónu af þessu fé því þeir standa utan Evrópusambandsins.“